Köy Mektepleri Müfredat Programı

Köy Mekteplerine Mahsus Müfredat Programı Bu program köy mektepleri için tertip edilmiştir. Köy mektepleri umumi (genel) ilk mekteplerden büsbütün ayrı bir mahiyette olması ne caizdir (uygundur) ne de doğrudur. Ancak köy çocuklarını, şehir ve kasaba çocukları gibi aynı program dâhilinde okutmada ilk tahsilin en mühim maksatlarından biri olan gençleri muhitlerine (çevrelerine) faal bir surette intibak ettirmek esasına muhalif düşer. İşte bunun içindir ki umumi ilk mekteplerin müfredat programlarının esaslarına sadık kalmak üzere köy mektepleri için, köy çocuklarının ihtiyaç ve alakalarıyla münasebetdar (alakalı) yeni bir müfredat programı izhar edilmiştir (hazırlanmıştır). Bu yek müfredatta Türkçe, Hayat Bilgisi, Hesap (Matematik), Hendese (Geometri) dersleri pek cüzi farkla umumi programın aynıdır. Yalnız Resim ve El İşleri dersleri de programa ilave olunmuştur. Küçük köylerde iktisadi zaruretler yüzünden üçüncü sınıftan sonra ayrılmak mecburiyetinde kalabilecek çocukların Türkiye Tarihi ve Coğrafyası ile Türk Vatandaşının Hak ve Vazifeleri hakkında esaslı malumat (bilgiler) alabilmelerini temin etmek için üçüncü sınıfa ayrıca “Yurt Bilgisi” dersleri konulmuştur. Bazı derslerin haftada tekrarı da yine köy ihtiyacına, köy mekteplerinin şeraitine (şartlarına) göre tadil edilerek (değiştirilerek) azaltılmış ve çoğaltılmıştır. Bir, iki veya üç muallimle idare edilen bir, iki, üç dershaneli köy mekteplerinde tedrisat (eğitim) bu program dairesinde başlayarak üç senede ikmal edilecektir ( yapılacaktır). Ancak köyün iktisadı ve iklimi şeraiti bu programın ikmaline müsaade olunmazsa o halde tedrisat maarif idaresinin tavsiye ve mıntıka amirinin tasdiki ile dört senede ikmal olunabilir. Lakin her ne olursa olsun birinci sınıf derslerinin bir sene zarfında ikmali behmehal ( mutlaka ) lazımdır. Halen dört ve beş muallimle idare edilen dört veya beş dershaneli köy mekteplerinde ilk devrenin üç sınıfında bu program dahilinde tedrisat yapılacak, ikinci devrede umumi müfredat programına göre derslere devam olunacaktır. Bu program dairesinde tedrisat yapılan mekteplerin üçüncü sınıfına muvaffak (başarı) ile ikmal eden çocuklar herhangi beş sınıflı ilk mektebin ikinci devresine (yani 4. Sınıfa) bila imtihan (imtihan olmadan) girmek hakkına haizdirler (sahiptirler). Üç sınıflı ve iki veya bir muallimli mekteplerde tedrisatın ne suretle idare olunacağını vazıhen (açıkça) gösteren cetveller ve numuneler programa rabıt (eklenmiştir) edilmiştir. Tedrisatta bu cetvellere göre hareket edilmesi lazımdır. Dört veya beş dershaneli mekteplerin en az üç muallimle idaresi lazımdır. Üç muallimi olmayan dört veya beş dershaneli mekteplerin bu haliyle devamları tecviz olunmaz (caiz görülmez). Üç sınıflı mekteplerde en az iki muallim bulunmak esastır. Kız talebesi çok olan mekteplerde muallimlerden birinin kadın olması şayan-ı tavsiyedir. (güzel bir tavsiyedir.) üç sınıfın bir muallimle idaresi ancak keti zaruret halinde caizdir. Binaenaleyh böyle kati bir zaruret hukuk etmedikçe üç sınıflı mekteplerin tek muallimle idaresi tarzına devam olunmamalıdır. Köy mekteplerinde bulunması zaruri asgari eşyanın bir listesi bu programa rabıt (ilave) edilmiştir. Nispeten cüzi bir meblağ mukabilinde tedariki kolay olan bu eşyanın mutlaka alınarak köy mekteplerinin asgari teçhizatının ikmali lazımdır. Terbiye ve tedriste daima göz önünde tutulacak hedefler 1- Tedrisat daima son derece ameli ve yani olunmalıdır. 2- Tedrisatdan maksat sadece malumat vermek değildir; belki çocuğun önünde hayatından ve bunun seyatının işine yarayacak bilgiye ve ittiyatlara sahip olunmasını temin etmektir. 3- Bilgi ve malumatın devamlı ittiyatlar husule getirecek derecede çocuğun rusumen temin oluması lazımdır. 4- Köy çocuğunu köy seyatına ve ev meyatına merbut olan milli, medeni ve insani fikir ve hislere sahip bir hale getirmek köy mualliminin en büyük mefkûresi olmalıdır. 5- Köylerde hayat şeraitini bugünkü insanlığın mütenasip bir dereceye çıkartmak için bilhassa köy kızlarının ev ve aile hayatını daha sıhhı ve daha iyi ve daha mesut hale getirecek bilgi ve ittiyatlara sahip olarak yetişmeleri lazımdır. Kızların terbiyesinde daima bu gaye hedef edilmelidir. 6- Vatanseverlik en yakın mahiyete karşı duyulan derin ve samimi alakadan başlar, binaenaleyh köy çocuklarının en yakın muhitleri olan kendi köyleri hakkında en lüzumlu bilgiye sahip olmaları ve daima köylerinin refah ve saadetine hadım olmak mefkûresi ile yetişmeleri lazımdır. 7- Köy çocukları da Türk cumhuriyetinin vatani işlerini muallimler idaresinde çocuklara münasebetlerinde bu noktayı göz önünde tutmalı ve her vesileden istifade ederek kendilerine büyük Türk inkılabının mefkurelerini (gaye, amaç) telkin eylemelidir. Bu programın tatbiki için her köy mektebinde bulunması mecburi olan eşyanın listesi 1- Türk Bayrağı: Asgari bir metre uzunluğunda olacaktır. Eni de muayyen nizam dairesinde boyu ile mütenasip olur. Bayrağın kumaş ve şekil itibariyle talimatnameye tamamen muvafık olması lazımdır. ( Bu talimatname ve kaliteden talep edilir.). bayrak her Cuma günü sabahleyin çekilir, akşamüzeri guruptan evvel behemehal (mutlaka) indirilir. Bayrağın mektep binası ön tarafına suret mahsusuyla dikilen uzun bir direğe çekilmesi lazımdır. Binasının penceresine, şurasına burasına eğri bir direkle takmak katiyen caiz olunmayan bir haldir. Bayrak çekilirken ve indirilirken orada hazır bulunanlar bayrağı selamlar. 2- Dershanelerde küçük kıt’ada yine talimatname dairesinde yapılmış birer bayrak bulundurulmalıdır. Bu bayrak dershanenin talebenin karşısına kalan duvarının ortasına ce yükseğe “ayı” sağ tarafına gelecek ve sath-ı duvar sahneye tetabuk (uyumlu) edecek bir surette levha gibi asılır. 3- Sıralar: Ucuz, sağlam ve kullanışlı olmalıdır. Köy mektepleri için ikişer kişilik basit şekilde sıralar en muvafıktır. 4- Muallim masası ve sandalyesi; (gayet sade şekilde ve sağlam) 5- 2 * 105 metre ebadında iyi boyalı bir kara tahta. (Yeni yapılacak veya tamir olunacak mekteplerde dershanelerin talebelerin karşısına kalan duvarına yerden 70 cm’den itibaren boydan boya bir metre eninde bir kara tahta yaptırılması muvafıktır.) 6- Muallimin evrak vesaire dolabı. (Basit, sağlam ve muntezim (düzgün), kilitli) 7- İl mekteplere mahsus Türkiye duvar haritası. İkinci ve üçüncü sınıf dershanelerinde birer tane bulunacak harika muntezim bir surette yüzlettirilecek ve çubuklara takılarak duvara asılmalıdır. 8- Yarım metrelik taksimatli (bölümlere ayrılmış) bir cetvel ile müntezim bir künye. Santimetreli ölçü şeriti. 9- Bir kutu iyi cins boya kalemi takımı. 10- Adi (sıradan) termometre (iyi cins olmalıdır.) tabii termometre (iyi cins ve kullanışlı olmalıdır.) 11- Bir burgu, bir keser, bir çekiç, bir testere, bir rende, bir törpü, bir kıskaç, bir kargaburnu, bir teneke makası, büyük çakı (iyi cinsten) yarım okka muhtelif cinsten çeşitli çivi. 12- Terzi makası. 13- Küçük şişe tentürdiyot, bir şişe amonyak, bir şişe saf ispirto, üç paket hidrofil pamuk, üç paket makum (kapalı) sargı bezi. 14- Talebe başı yarım okka hesabıyla icabı kadar büyüklükte ve temiz tutulmaya müsait musluklu bir içme suyu kabı. Üst kapağı gayet müntezim olmalı ve daima kapalı tutulmalıdır. 15- Bir badana fırçası (İcabında duvar badanalarını tazelemek ve kirleri izole etmek için.) 16- Bir çalı, bir hasır süpürge. 17- İlk tedrisat kanunu, ilk mektepler talimatnamesi, ilk mektepler ve köy mektepleri programları. 18- İyi işleyen sağlam bir duvar sati. 19- İyi cinsten kutuluca bir mercek. Derslerin Haftalık Tevzii (dağılımı) 1- Din dersleri her Perşembe günü okuldan sonra yarım saattir. 2- Jimnastik ve musiki için ayrıca saat tahsis edilmemiştir. Program haricinde olarak her sabah birinci dersten evvel ve her akşam son dersten sonra talebeye yekremi ( sanırım 15 dakikalık zaman dilimi) dakika jimnastik yaptırılacak ve şarkı söyletilecektir. (Bunun için köy mekteplerine mahsus bir “Musiki Risalesi ” ile bir de “Jimnastik Risalesi” neşr (açıklama) olunacaktır. Şarkıların ve hareketlerin bu risalelere göre söylettirilmesi ve okutturulması lazımdır.) 3- Pazartesi ve Perşembe günlerinden meada (hariç) hergün beş ders okutulacaktır. Pazartesi ve Perşembe günleri yalnız sabahları iki ders okutulur. Günün diğer zamanları mektebin temizliğine ve tertibine hasr (zaman ayırmak) edilir. Pazartesi günleri “küçük temizlik” yapılır. Mektep silinir, eşya ve alet temizlenir, herşey yerli yerine konur. Perşembe günleri büyük temizlik günüdür. Bu günlerde mektep duvarlar, kapılar ve camlar da dâhil olmak üzere tamamen temizlenir. Temizlik işlerine kız erkek bütün çocuklar iştirak edeceklerdir. 4- Ev işleri dersleri bunları tedris edebilecek kadın muallimi olan mekteplerde kızlara ayrıca gösterilecektir. Erkek muallimlerden bu program dahilinde tedrisat yapabilenler varsa onlar da bu dersleri okutabilirler. Kadın muallim veya tedris edebilecek erkek muallim bulunmadığı takdirde kırlar da erkekler gibi resim, el işleri ile meşgul edilir. Ancak programın ev ve kadın hıfz-ı sıhhasına ait kısımları kızlara mutlaka öğretilmek lazımdır. İki muallimli üç sınıflı mekteplerde vazifelerin nasıl ayrılarak derslerin ne suretle İdare edileceği (Bu esasa göre nasıl bir hafta programı yapılacağı ayrıca bir misalle gösterilmiştir.) • Resim derslerine el işleri dersleri de dahildir. • (*) Kadın muallim bulunan mekteplerde bu muallimler bir hafta umumi resim ve el işleri ile meşgul olacaklar, bir haftada faaliyete daha ziyade kızların “ev işlerine” hasr edere oğlan çocukları kendi kendilerine resim ve el işleri ile iştigal ettireceklerdir. • Çerçeve içindekiler kendi başlarına vazife ile iştigal edilecek derslerdir. Çerçeve haricindeki kalın harfle yazılmış olanlar ise muallimin bizzat meşgul olacağı derslerdir. Üç sınıfı bulunduğu halde yalnız iki muallimi mevcut olan köy mekteplerinde muallimlerden, elifba tedrisi (Alfabe öğretimi) hususunda ihtisası fazla olan, biri münhasiren (yalnı) birinci sınıfla iştikal edecektir. Diğer muallim ikinci ve üçüncü sınıfların tedrisatını derahde edecektir (üstlenecektir). Bunun için bu sayfadaki cetvelde gösterilen ders tevziatı (dağıtımlar) esasına göre hareket edilmesi lazımdır. Cetvelde ikinci ve üçüncü sınıflar hanesinde çerçeve içerisinde gösterilenler, talebenin kendi kendilerine meşgul olacakları derslerdir. Muallim bu talebeye mesela dersine göre ya resim veya yazı veyahut tahrir veya hesap vazifesi verecek; bunlar ders müddetince bu vazifeyi yapmakla meşgul olacaklardır. Muallim de bir taraftan diğer sınıf – cetvelde vazife verilen dersin karşısında gösterilen – ders ile bizzat meşgul olacaktır. Ancak muallim bir sınıfın dersi ile meşgul iken de ara sıra münasip fasılalarla diğer sınıfa teveccüh ederek talebenin vazifelerini ne suretle yaptıklarını, ne yolda çalıştıklarını gözden geçirmeli ve icap ederse onlara da izahat vermeli ve sayede (yol gösterme) bulunmalıdır. Cetvelde ikinci ve üçüncü sınıfların birlikte ve müşteriken (ortaklaşa) görecekleri derslerde bu iki sınıf talebesi aynı zamanda ders alırlar. Bu halde muallim programda iki sınıfın müşteriken almaları münasip olan mevzuları tedris eder. Bunlar haricindeki mevzular her sınıfa ayrıca tedris edilmek lazımdır. Bu cetvele nazaran ikinci sınıfın haftada sekiz dersi yalnız, altı dersi üçüncü sınıfla müşterik okutulacaktır. Muallim yalnız ikinci sınıfın dersleriyle meşgul olurken üçüncü sınıf talebesi bu derslerin karşısındaki çerçeve içindeki derslerden biri ile kendi başına iştikal edecektir. Keza üçüncü sınıf için de böyle hareket olunacaktır. Üç sınıflı iki muallimli mekteplerde üç dershane bulunursa muallim bir sınıfla meşgulken kendi kendisine meşgul olacak diğer sınıf talebesini ayrı bir dershanede bırakmak muvafık olur. İcap ederse talebenin içinden muallimin en layık gördüğü biri ders esnasında arkadaşlarının sükûnet ve intizam dairesinde çalışmalarına nezaret eder. Bu halde de muallimin ara sıra giderek talebeye icap eden telkinlerde bulunması, onların mesailerine yardım etmesi lazımdır. Bir muallimli üç sınıflı mekteplerde derslerin ne suretle idare edileceği. ( Bu esasa göre nasıl bir hafta programı yapılabileceği ayrıca bir misalle gösterilmiştir.) Müşteriken bir muallim uhtesinde (birleştirilmiş olarak bütün sınıfların tek öğretmenle idaresi Üç sınıfa mukabil yalnız bir öğretmeni bulunan köy mekteplerinde muallim mesaisini, bu sayfadaki cetvelde gösterilen tertip dairesinde tanzim edecektir. Esas itibariyle üç sınıflı bir mektebin en az iki muallimi olmak lazımdır. Ancak pek istisnai bazı hallerde böyle mekteplerin tek muallimle idaresi zaruri olunca tedrisat programında bu ihtiyaç ve zarurete Tevfik etmek tabii bir netice olur. İki numaralı cetvelde derslerin miktarı işte bu zarurete tadil edilmiştir (değiştirilmiştir). Umumi programda bulunmayan veya haftada tekrarı az olan istinsah, tahrir Kıraat derslerine fazla zaman tahsis olunmuştur. Buna mukabil de “Hayat Bilgisi”, “Yurt Bilgisi” derslerinin zamanları azaltılmıştır. Bu cetvele nazaran, birinci sınıfın haftada sekiz ders elifba, birer derste hayat bilgisi ve hesap görmesi lazımdır ki bu, cetvelin 1 numaralı kısmında gösterilmiştir. Muallim birinci sınıfla bizzat meşgul olurken ikinci ve üçüncü sınıflar müşteriken, cetvelde gösterilen derslerden birinin vazifesi ile kendi kendilerine iştigal edeceklerdir. O dört ders zamanında talebe kendi kendilerine, yazı, resim ve hesap ile meşgul olacaklar, muallim de diğer sınıfın dersini verecektir. İkinci sınıfın hafta zarfında suret-i hususiyede göreceği dersler cetvelin ikinci kısmında kalın harflerle gösterilmiştir. Muallim haftada altı ders ikinci sınıfla meşgul olacak, bu esnada birinci ve üçüncü sınıflar cetvelde gösterilen derslerin vazifelerini kendi başlarına yapacaklardır. Üç numaralı kısımda çerçeve içinde gösterilen derslerden sağdakiler birinci, soldakiler ikinci sınıfa aittir. Bu iki sınıf talebesi müşteriken bu derslerin vazifeleri ile meşgul olurken muallim üçüncü sınıfın aynı kısımda kalın harflerle gösterilen derslerini bizzat tedris edecektir. Tedrisatın bu yolda yapılması zaruri olan tek muallimli mekteplerde muallimler her sınıfa tahsis edecekleri zamanlarda azami derecede istifade edilmesi için en mühim ve arzulu bahislerini okutarak iyi derecede olan kısımları muhtasaren (kısa) geçeceklerdir. Tedrisat bu tarzda muayyen müddet zarfında bitirilemezse bütün programın üç sene yerine dört senede ikmali caizdir. Ancak birinci sınıf talebesinin mutlaka bir sene zarfınsa elifbayı ve hesabın mukaddimatını (girişini) bitirmelerine gayret olunacaktır. Üç sınıflı tek muallimli mekteplerde birden ziyade dershane veya dershane ittihazına ( gibi) elverişli mahal bulunduğu takdirde muallim bizzat meşgul olmadığı sınıfların talebesi en çok olanı diğer dershaneye göndermelidir. Bu halde o saatte muallimden doğrudan doğruya ders almayan iki sınıftan büyüğünün talebesinden muallimce en layık görülen biri arkadaşlarının sükûnet ve intizam dairesinde vazife ile meşgul olmalarına nezaret eder. Bir sınıfın dersleriyle doğrudan doğruya meşgul olan muallimin ders esnasında münasip fasılalar ihdas ederek (bularak) diğer sınıfların mesailerini de takip etmesi lazımdır. Bu tarzda idare edilen mekteplerde muallim programı dâhilîde olarak hiçbir sınıfa suret-i mahsuse de resim, el işleri ve yazı dersi göstermeye vakit bulamayacağı cihetle bu derslerin pek zayıf kalması mahsuru vardır. Bunun önüne geçmek için her hafta pazartesi ve Perşembe günlerinden birinde öğleden evvelki üçüncü saatte sırasıyla birinci sınıfa ayrı ve ikinci ve üçüncü sınıfa müşterik olarak resim ve el işleri il yazının esas kaidelerini öğretmesi lazımdır. Talebenin kendi başına meşgul olacakları zamanlarda gösterilen kıraat derslerinde talebe ya kendi kendilerine sessiz kıraat ile meşgul olurlar veyahut manzume ezberlerler veyahut da hususiyle üçüncü sınıfta kıraattan bir parçayı hulasetan (özet olarak) yazarlar. Muallimin birisi münhasıran (sadece) birinci sınıf ile meşgul olacaktır. Bu muallimin elifba tedrisinde mumarse (el yatkınlığı) olması lazımdır. Birinci sınıfın dersleri umumi tarzda cereyan edecektir. İkinci muallim ikinci ve üçüncü sınıfları birden okutacaktır: - Cetvelde çerçeve içine alınmış olan dersler, talebenin kendi başları9na vazife ile meşgul olacaklarıdır. - Karşılıklı ok işaretinin gösterdiği derslerde talebe birleşerek müşterik ders alacaklar. - Kalın harfle yazılmış olanlar çerçevesiz dersleri muallim bizzat tedris edecektir. - Müşterik kıraat derslerinde her iki sınıfın vasatı (ortalaması) seviyesinde uygun parçalar okutulacak veyahut talebeye ezber ve inşad, küçük temsiller, şifahi temrinler gibi faaliyetlerle işgal edilecektir. Münferit kıraat derslerinde her sınıf kendi seviyesine uygun parçaları okuyacaklardır. - Müşterik resim ve el işleri dersinde muallim bilhassa bu derslere ait kaideleri usulleri tedris edecektir. Çerçeve içine alınan dersler talebenin kendi başlarına vazife ile meşgul olacaklarıdır. Çerçeve haricindeki oklar bu derslerde hangi sınıfların birleşeceğini gösterir. Mesela cumartesi günü birinci derste ikinci ve üçüncü sınıflar birleşecek, bunlar kendi aralarında imla ve yazı vazifeleri ile meşgul olacaklardır. Aynı gün ikinci derste birinci ve üçüncü sınıflar kendi başlarına vazife ile meşgul olacaktır. Çerçevesiz ve kalın harfle gösterilmiş olan dersler muallimin bizzat tedris edecekleridir. Bu cetvele nazaran cumartesi günü birinci derste birinci sınıfın elifba’yı aynı gün ikinci derste ikinci sınıfın kıraat ı muallim bizzat okutacaktır. Mektepte fazla bir dershane bulunmadığı takdirde kendi kendilerine meşgul olacak talebe doğrudan doğruya ders alacak talebe ile birlikte aynı dershanede bulunur. Yalnız bu talebenin ayrı bir tarafta oturtulması daha kullanışlı olur. Türkçe Türkçe dersinin hedefi: İlk mekteplerde okutulan Türkçe derslerinin hedefi şunlardır: 1- Talebede, başkaları tarafından şifahen ve tahriren ifade olunan fikirleri doğru anlamak melekesini husule getirme. 2- Talebeye düşündüğünü, duyduğunu ve bildiğini diğer kimselere şifahen ve tahriren doğru ve güzel anlatmak kabiliyeti iktisap ettirmek (kazanmak). 3- Talebenin kullandığı kelimelerin manaları hakkında vazi’ (açık) fikre sahip olmalarını temin etmek ve bu suretle onları doğru düşünmeye alıştırmak. 4- Lisan vasıtasıyla çocuklarda iyi ve güzel hisleri tanımaya iterek kendilerinde sın (yaş) ve seviyelerine göre bir zevk duygusu uyandırmak. 5- Mahalli şiveleri isti’mal eden talebenin ifadelerini tedricen tahsis ederek onları müşterik milli şiveye (İstanbul Şivesine) istisnas ettirmek (alıştırmak). İlk mekteplerde her ne kadar Türkçe dersi, elifba, kıraat, inşad, temsil, imla, sarf ve yazı gibi kısımlara ayrılmakta ise de bunların her biri ayrı müstakil birer ders değildir. Heyeti mecmuası bir küllü (tamam) teşkil eder. Bu itibarla Türkçe zümresine dahil olan derslerin her biri bir diğerinin mütemmimi (tamamlayıcı) ve yardımcısıdır. Kıraat, yazı, imla, tahrir ve kuvvat birbirlerine sıkı bir surette merbut (bağlı) olacaktır. Bir sınıfın bütün derslerini behmehal (mutlaka) bir muallimin deruhde etmesi (üstlenmesi) lazımdır. Ancak ilk mektebin son iki sınıfındaki yazı dersinde bir istisna yapılabilir. Şifahi Temrinler (Sözlü Alıştırmalar) 1- Çocukların güzel ve düzgün söz söylemeye alıştırılmasına itina lazımdır. Bu maksatla Türkçe derslerinde ayrıca “şifahi ifade” temrinleri yapılmalıdır. Şifahi temrinler tahrir dersi derecesinde mühimdir. Lakin şimdiye kadar bu derse layık olduğu kadar ehemmiyet verilmemiştir. 2- Mektebimizde daha ziyade muallimlerinin takrir ve hatalarına maruz bulunan talebe ekseriyetle “ munfeil” (etkilenen, utangaç) vaziyette kalmaktadır. İfade temrinleri talebenin düşündüğünü, duyduğunu ve bildiğini kendi lafları ve üslubuyla anlatmaya bir vesile teşkil ettiğinden onu “faaliyete” sevk eder. 3- Şifahi ifade temrinler, haddi zatında büyük bir ehemmiyete haiz olmakla beraber, bu hususta etrafa gitmemek ve mevzuların çocuğa idrak seviyesine tecavüz etmemesine itina etmek lazımdır. 4- Şifahi ifade derslerinin gayesi geveze yetiştirmek veya papağan gibi nutuklar söylettirmek değildir; maksat çocukları kendi seviye ve iktidarları dahilinde mantıki düşünmeye ve bu suretle ifadeyi merama (ifade etmek istenene) alıştırmaktır. Çocukların ifade ve beyan kabiliyetlerinin tedricen inkişaf ettiğini (yavaş yavaş geliştiğini) asla unutmamalı ve onlara yabancı fikir ve hisleri ifade etmeye uğraşılmalıdır. 5- Şifahi ifade derslerinin mevzuları şunlardır. a- Çocuğun muhitinde bulunan eşya ve etrafında cereyan eden hadiseler, bu itibarla ifade dersi hayat bilgisi dersi ile sıkı sıkıya alakadardır. Bu ders muhitteki eşya, hadiseler ve vukuular hakkında çocuğun edindiği malumatı tavsi, tasnif ve tovzi edecektir. b- Çocuğun yaşadığı haller ve kendi kendisine yaşadığı müşahedeler. c- Masallar: Masal ve hikâyelerin çocukları ne kadar cezp ve teşhir ettiği malumdur. Bunan istifade etmelidir. Yalnız masalların pek fazla hayali olmamasına ve çocukları korkutacak onlarda muzirr (zararlı) kanaatler tevellüd edecek vakaları musavvir (tasvir eden) bulmamasına dikkat lazımdır. Masallar çocuğa o surette nakledilmeli ve mevzu öyle bir tarzda münakaşa edilmelidir ki – bir neticeyi ahlakiye matlub ( istenilen) ise- bu kendi kendine husule gelmiş olsun. 6- Kıraat, inşa ve tahrir dersleri de ifade dersine yardım edecektir. Kıraat kitabından okutulan bir parçanın meali serbestçe anlattırılacaktır. Keza hayat bilgisi, tarih ve coğrafya derslerinde de çocuğun bildiğini ve bellediğini miselsel (birbirine bağlı olarak) ve muntezim (düzenli) anlatmasına dikkat olunacaktır. 7- Mahalli şiveler ile konuşan çocukların ifadelerini ve telaffuzların tashih ederek onları İstanbul şivesiyle konuşmaya alıştırmalıdır. Bu hususta tedrice ( yavaş yavaş ilerlemeye) raiyet elzemdir. 8- Muallim ifade dersinde sıkılan, korkak, kekeme ve peltek çocukları bilhassa nazarı dikkate alacaktır, birincileri konuşmaya teşvik edecek ve ikincileri tashihe (düzeltmeye) uğraşacaktır. 9- Birinci senenin ifade dersinde evvela küçük hamleler teşkil edecek ve hamleler talebeye münferiden ve bazı kere de hep bir ağızdan tekrar ettirilecektir. Hep bir ağızdan telaffuz esnasında karışıklık ve gürültü olmamasına dikkat edilmelidir. 10- Şifahi ifade temrinlerinin mevzuları müsait düştükçe tahrir, el işleri, musiki derslerinin mevzularıyla rabıt edilecektir. Elifba (alfabe) ( Birinci sınıf haftada on iki ders) Elifba dersinin hedefi şunlardır: 1- Talebeye yedi-sekiz yaşındaki çocukların bildiklerini ekseriyetle kullandıkları kelimelerin yazılışını kıraatını öğretmektir. 2- Aynı kelimelerin imlasın (yazılışını) öğretmektir. 3- Çocukların yazılarını tedricen (yavaş yavaş) okunaklı bir şekle sokmak ve güzelleştirmek. Elifba dersinde muhtelif usuller vardır: 1- Tesmiye (isimlendirme) usulü: Harflerin elif (a), be (b), cim (c), dal (d), sin (s) gibi isimler ile belletip bad (sonra) heceler ve kelimeler teşkil etmekten ibarettir. İsimden sedaya (Sese) intikal güç olduğundan bu usul ile elifba okutmak memnudur (yasaktır). 2- Sureti usul: Evvela kelimeler hecelere, heceler sedalara tahlil edildikten sonra istihraç edilen (ortaya çıkarılan) sedanın harfi yazdırılır. Harflerden heceler ve hecelerden kelime terkip olunur (kurulur). b,d,t,r gibi samtlar (susmalı) mücerret ( tek başına) harekesiz talimi müşkil adeta gayrı mümkün olduğundan bu usul şahan-ı tavsiye değildir. 3- Kelime usulü: Bu usulde çocuklara harfler ve heceler öğretilmeden doğrudan doğruya kısa cümleler içindeki kelimelerin kıraatından ve yazdırılmasından başlanır. Bu usulde muvaffakiyetle ders okutabilmek için evvel emirde buna mutabık bir kitabın bulunması lazımdır. 4- Muhtelit (karışık, karma) usul: Sureti usul ile kelime usullerini ihtilatından (karışmasından) hâsıl olmuştur. Bu usul ile tedris ederken samtlar (sükunlu okunanlar) mücerret olarak mesela b,c,g, suretinde telaffuz ettirilmeyerek kendilerinden sonra gelen sa’t (kesme) ile birlikte mesela ‘baba, baca, ada, kara, kaba’ gibi manalı hece ve kelimler içinde öğretilecektir. Maarif vekâleti (eğitim bakanlığı) muhtelit (karışık) usulle kelime usulünden birini tercih hususunda muallimleri mahir bırakmıştır. Elifba tedrisinde alttaki noktalara dikkat edilecektir: 1- Elifba dersi, yazı ile aynı zamanda tedris edilecek ve çocuklar her okudukları kelime ve cümleyi yazacaklar ve yazdıklarını okuyacaklardır. İlk zamanlarda kurşun kalemle çizgili deftere yazdırmak muvafıktır. İlk zamanlarda taş tahtada isti’mal edilebilir (kullanılabilir9. 2- Tedrisatta kitaptaki temrinler (alıştırmalar) meada /başka) siyah tahtada mezul (fazla) temrinler yaptırılacaktır. Her derste yeni öğrenilmiş olan müteakip (sonraki) derslerdeki cümleler arasında sık sık tekrar ettirilecektir. 3- Elifba derslerinde geçen her kelimenin manası, isti’mali hakkında muallim şifahi temrinler yaptıracak ve bu kelimeleri ihtiva eden küçük cümleler teşkil ettirecektir. Her vesile ile olduğu gibi bu şifahi temrinler esnasında da yanlış telaffuzların, şive ve lehçe hatalarının tahsiline (düzeltilmesine) itina edilecektir. 4- Muhtelit usulle elifba tedrisini teshil (kolaylaştırma) maksadıyla muallim çeşitli harfleri duvar levhaları gibi vasıtalardan istifade etmelidir. Harflerin müstakil, başta, ortada ve nihayetteki şekilleri için ayrı ayrı levhalar yapmak ve bunları terkip ve isti’mal etmek pek müşkildir. Bunun için küçük levhalara herflerin yalnız müstakil şekilleriyle bir samt ve sa’tından oluşturulmuş heceleri yazmak ve bunlardan kelime ve cümle tertip ettirmek muvaffaktır. 5- Herhangi şekilde olursa olsun elifba tedrisinde tehecci (heceleme) memnudur. 6- Arapça kıraate ait olan “şedde, harfi tarif, tenvin” gibi işaretler Türkçe elifbaya dahil değildir. Ancak halk ve çocuk lehçesinde kesretle (sıklıkla) kullanılan bu kabil (türden) işaretleri havi (içeren) olan kelimeler klişe şeklinde ve son derste gösterilecektir. 7- Birinci sınıfta elifba okuturken bütün sene zarfında aynı seviyeyi muhafa etmek müşkildir. Seviyenin tehalüfü (birbirine zıt olması) alttaki sebeplerden ayrı kılar; a- Çocukların istidatları (kabiliyetleri) muhteliftir. Bazıları okuma-yazma mekanizmasını daha çabuk anlar. b- Çocukların bazıları mektep haricinde ebeveyninden ve ya sair (çeşitli) kimselerden muavenet (yardım) görmektedir. c- Bir sene evvel sınıfta kalanlarla büsbütün acemi talebe aynı sınıfta kabul edilmektedir. d- Mektebe devamda intizamsızlık (düzensizlik). Bu seviye tehalüfünün bir dereceye kadar öne çekmek için icap eden tedbirlerin ittihazı (kabul edilmesi) lazımdır. Eğer birinci sınıf iki şubeden mürekkep (oluşuyorsa) ise talebenin şubelere tefrikinde (ayrılmasında) seviye ve malumatları nazarı itibara (göz önüne) alınır. Eğer bütün talebe bir sınıfta okuyorsa talebe arasındaki seviyeler ehemmiyetli surette tehalüf edince muallim dershane dahilinde talebeyi iki kısma ayırır. Bir kısımla yekremi (sanırım 20 dakikaya karşılık gelen zaman dilimi) dakika diğer kısımla yekremi dakika meşgul olur. Muallimin doğrudan doğruya meşgul olmadığı yazı vazifesiyle işgal olunur. 8- Sınıfça elifba kitabının ikmalinden (bitirilmesinden) sonra ilk senenin mütebaki (geri kalan) aylarında elifbaya mahsus saatlerin selis (kolay) ve izahlı kıraata ve mütebaki okutulan parçalar dahilinde imla, inşa ve yazı tahsis olunur. Kıraat (Okuma) (ikinci ve üçüncü sınıflarda dört ders) Kıraat dersinin hederleri şunlardır: 1-Talebeyi okuduğunu anlamaya alıştırmak. 2- Okuduğunu anlatmaya alıştırmak. 3- Yeni lügatlar (kelimeler) öğreterek talebenin malumatını attırmak. 4- Çocuklarda selis (düzgün) ve okuma melekesini husule getirmek ( ortaya çıkmasını sağlamak). Bütün sınıfların kıraat derslerinde şu esaslara raiyet edilecektir.(uyulacaktır) 1- Kıraat dersinde ilk sınıflardan itibaren işlek ve pürüzsüz ve aynı zamanda manadar (anlamlı) bir surette okumayı temin etmek lazımdır. Okurken tenkit (noktalama işaretleri) işaretlerine dikkat edilecek ve sese mevzunun ifade ettiği manaya göre bir ahenk verilecektir. Çocukların mihenkli bir ahenk ve makamla okumalarına meydan vermeyerek okumakla konuşmak arasındaki gayri tabii (doğal olmayan) farklar azabilecektir. 2- Ders ve selis (düzgün) kıraatla (okumayla) beraber çocuklar, okurken okudukları parçanın mevzunu ve menderacatını ( ) anlamaya ve bilmeye alıştırılmalıdır. Bu maksadın husulü (ortaya çıkması) için bir parçanın kıraati (okuması) bittikten sonra kitaplar kapatılıp birkaç şakirt (öğrenci) tarafından anlatılmalıdır. 3- Kıraat dersi düz veya izahlı kıraat dersi şeklinde verilir. Eğer okunan parçadaki fikirler ve lügatler çocuğa malum ise, en ziyade, kıraat melekesinin husulüne itina olunur. Çocuklarca mevzunun anlaşılması müşkil ise ilk kıraattan sonra okunan parça izah olunur. Bu izahat esnasında mevzuda geçen fikirler ve verilen malumatın anlaşılmasına dikkat olunur. Bu münasebetle çocuklara yek lügatler (kelime) öğretilir. Lügatleri suret-i mecrde (şekilden çıkarmak suretiyle) okutmak caiz değildir. Münasip cümleler içinde kullandırarak canlı lisan çerçevesi dahilinde belletmek lazımdır. 4- Kıraat kitabı dahil ve haricinde çocukların sın (yaş) ve seviyelerine mütenasip (uygun) manzumeler dahi okutulur. Bunlardan bazıları ders esnasında tahtaya yazdırılarak ezberletilir usulüne tevfiken (uygun olarak) inşad edilmelidir (okunmalıdır). Mevzuların fikir ve kelime itibariyle güç olan kısımları izah edilmelidir. 5- Mükâleme (karşılıklı konuşma) tarzında yazılmış olan parçalar bazen karşılıklı iki veya üç çocuğa okutturulur. Bu suretle küçük temsillere hazırlık yapılmış olunur. 6- İlk sınıflardaki çocuklar kıraat esnasında mütakip (ardından gelen) kelimeyi sökemeyince bir hece veya kelimeyi müteaddid (birkaç kere) defalar tekrar ederler. Buna şiddetle mani olmak lazımdır. 7- Yukarı sınıflarda talebeyi biraz da sessiz kıraata alıştırmalıdır. Talebe seslerini çıkarmadan ve dudaklarını kımıldatmadan okumaya ve bu suretle okuduklarını anlamaya alışmalıdır. Sessiz kıraattan maksat çocuğun bütün dikkatini manaya vererek okuduğunu iyi anlayıp şifahen (sözlü) anlatabilmesidir. 8- Talebeye kıraat kitabında geçen kelimelerin lügat kitabında nasıl aranıp bulunacağı da öğretilmelidir. 9- Kıraat kitabında parçaları sırasıyla okutmak mecburiyeti yoktur. Muallim mevsimlere, hadiselere ve dersin Hayat Bilgisi vesair ( çeşitli) derslerle olan münasebetlerine göre okutulacak parçaları intihab eder (seçer). Ezber ve İnşad Bu dersin hedefi şundan ibarettir: Vezin ve kafiyenin yardımıyla çocukların bedia (güzel) hislerini tenmiye (arttırmak), hafızalarını takviye ve onlara iyi ve ahlaki fikirler telkin etmektir. Ezber ve inşad dersinin tedrisinde alttaki noktalara dikkat edilecektir. 1- Her sınıfta çocuklara okutulacak ve ezberlettirilecek manzumelerin (şiir) mevzuu o yaştaki çocukların hayat ve hissiyatına (hislerine) muvafık (uygun) olacak; bilhassa elem ve keder telin eden manzumelerden ziyade neşe ve haz veren manzumeler okutulacaktır. 2- Şekil ve vezin itibariyle manzumeler oldukça basit ve kısa olacaktır. Çocuklarca ezberlemek için bir defada yarım saatten fazla sayi’ (çaba) icap ettiren manzumelerin verilmesi muvafık (uygun) değildir. 3- Manzumeyi ezberletmeye başlamazdan evvel kitapları açıp kitaplar da yoksa siyah tahtaya yazıp birkaç defa yüzden (tahtadan okumak anlamında) okumak ve okutmak lazımdır. Bu esnada çocukların anlamakta müşkilat (zorluklar) çektikleri lügatler ve fikirler izah edilmelidir. 4- Kısa manzumelerin beyit beyit ezberlettirilmeyip baştan nihayete kadar müteaddid ( birkaç kere) defalar kıraat ettirmek suretiyle ezberlettirilmesi şayan-ı tercihtir (güzel bir tercihtir). Uzun manzumelerde bir iki kısma tefrik edilerek (ayrılarak) kısım kısım ezberlettirilir. 5- İnşad esnasında çocukların gayr-i tabii ve müfret (kendi başlarına) durumlar ve hareketler yapmamalarına, bid'iyyatına (sonradan çıkan şeylere) ve manzumenin mefadına (faydasına) aykırı durumlar çıkarmamalarına dikkat etmek lazımdır. Mesela hazin bir manzume gülerek, şen bir manzume ağlar veya tezlim (yumuşak) eder gibi bir seda ile okumaz. Mükâleme tarzında olan manzumeler karşılıklı olarak iki veya üç çocuğa okutturulabilir. 6- Bir sene zarfında bir sınıfta okutulan manzumelerin adedi pek çok olmamalıdır. Çok manzume belletmekten ziyade az fakat iyi ve güzel manzumeler belletmek çocukları usandırmayacak bunları vakit vakit tekrar ettirmek muvafık (uygun) olur. Yazı ( Birinci ve üçüncü sınıflarda haftada iki saat.) Bu dersin hedefi: Çocukları doğru, sade, güzel üslupla tahriren (yazmak suretiyle) ifade-i merama (dilek ve maksadını anlatmaya) alıştırmaktır. Tahrir dersinin tedrisinde şu esaslara raiyet (uymak) lazımdır: 1- Tahrir mevzuları daima talebenin ahval-ı ruhiyesine (ruh hallarine), sin (yaş) ve seviyesine muvafık olmalıdır. 2- Tahrir vazifeleri ibtida (ilk olarak) küçük cümlelerin terkip ve tahririnden başlar. Sonra bir madde (maya, öz) veya mevzuya müteallik (alakalı) basit birkaç cümleden müteşekkil (meydana gelmiş olan, oluşan) küçük tahrir vazifeleri tertip ettirilir. Çocukların müşteriken ( kendi kendilerine) beyan edecekleri fikirleri terkip ve tanzim suretiyle sınıfça tahrir vazifelerinde yaptırılır. Bunlar umumi bir deftere yazdırılır. 3- Tahrir dersinin mevzularını çocuğun mektepte ve mektep haricinde yaşadığı haller ve yaşadığı müşahedeler (gözlemlediği olaylar), hayat bilgisi dersinde anlatılan kısa hikâye ve masallar, kıraat kitabında okunan parçalar teşkil eder. Tabiyat ve eşya derslerinde çocuklar bizzat tetkik ettikleri mevzular hakkında gayet basit ve küçük raporlar tanzim ederler. 4- Tahrir vazifelerinin yapılmasında çocuklara mümkün mertebe serbesti (serbestlik) verilmelidir. Her bir vazife için plan vermeye hacet yoktur. Ancak yeki (toplu) bir tahrir numunesi için olan verilebilir. 5- Tahrir vazifelerini muallim bizzat tashih etmeli (düzeltmek), hataları kırmızı kalemle işaret etmelidir. Vazifelerin tashihinde imla, kavaid ( kurallar), fikir ve şive hataları nazar-ı dikkate alınır. Kesretle (sıklıkla) tekrar eden hatalar sınıfta münakaşa edilerek talebenin iştirakıyla tashih olunur. Fikir ve mantık hatalarının tashihinde çocukların orijinal ve samimi hislerine ve fikirlerine dokunmamalıdır. 6- Bilhassa köy mekteplerinin son sınıflarında çocuklara aile mektupları, basit senetler, istida’lar (dilekçeler) yazmayı öğretmek lazımdır. ( Haftada bir gün çocukların müste’dlerini nöbetle (sırasıyla) köylülerin mektuplarını yazmaya memur (vazifeli) etmek hem talebe için iyi bir mimarse (alıştırma) hem de köylüler için kıymetli hıdmet (hizmet) olur.) 7- Tahrir dersleri talebede müntezim ( düzenli) ve temiz yazmak itidadinı (yeteneğini) husule getirmelidir (meydana çıkarmalıdır). Talebenin vazife defterleri sene nihayetine kadar muhafaza edilecek ve sınıf sergisinde teşhir olunacaktır. İmla ( İkinci sınıfta haftada üç; üçüncü sınıfta haftada iki saattir.) 1- İmla dersi evvel emirde istinsah (kopya) ile başlar. Çocuklar, birinci sınıf programında zikredildiği gibi, okudukları kıraat parçalarını tamamen veya kısmen kopya ederler. 2- Dikteye (ezberden imlaya) başlandığı zaman tanrice raiyet şarttır. İbtida (başlangıçta) kısa cümleler, sonra sonra birkaç satırlık parçalar yazdırılır. Her imla dersi çocukların elce yazılmasını bilmedikleri kelimelerden birkaçını ihtiva etmelidir ve fazla uzun olmamalıdır. Dikteden evvel çocuklara, yazdırılacak parçadaki yeki kelimelerin tarz-ı imlaları gösterilmeli, sonra dikteye başlanmalıdır. 3- Muallim imla vazifelerini ya bizzat tashih eder veyahut talebenin defterini mübadele ettirdikten sonra aynı parçayı bir kere daha siyah tahtaya yazdırıp kendi nezareti altında yine talebelere tashih ettirir. 4- İmla derslerinde tenkit işaretlerinin (noktalama işaretleri) isti’mali (kullanılışı) de öğretilecektir. 5- İmla defterlerinin temiz tutulması e sene nihayetine kadar muhafaza edilmesi lazımdır. 6- İmladaki ıttıradsızlık (intizamsızlık, düzensizlik) ve kaidesizlik bilhassa ilk mekteplerin tedrisatında büyük müşkillatı (zorlukları) mucib olmaktadır. Maarif vekaletince ( Eğitim Bakanlığınca) kat’i teşkili tespit edilinceye kadar hiç olmazsa, bir mektepte ders okutan bütün muallimlerin yeksenk ( aynı ) bir imla kullanması lazımdır. Bilhassa her bir muallim bir kelimeyi her zaman aynı suretle yazmalıdır. Kıraat Tatbikatı ( Üçüncü sınıflarda haftada bir ders) Bu derste çocuklara sarf ve nahivinin (Dilbilgisi) en lüzumlu kaideleri kıraat, imla ve tahrir ile tatbikat (uygulama) yaptırılmak suretiyle öğretilecektir. Tariflerin (tanımların) ve lüzumsuz tafsilatın (açıklamalar) ezberletilmesinden kaçınılmalıdır. Öğretilecek kaideler şunlardır: İsimler, sıfatlar, isim ve sıfatlardan yapılan terkiple; fiiller, cümlede fiil, fail (özne) ve mefu’l (nesne)’nin yeri, mefu’llerin nevleri (çeşitleri); zamirler ve bunların isti’mali (kullanılışı); doğru cümle teşkili; yazıda kullanılan işaretler. (,;?! “ “ ( ) ) Yazı (İkinci sınıfta dört; üçüncü sınıfta üç saat.) Yazı dersinin hedefi, ilk mezun olan gençlere müntezim (düzgün), okunaklı, temiz ve sarih (anlaşılır) yazı yazmak melekesini kazandırmaktır. Bu gayenin tedricen husule gelebileceği asla unutulmamalıdır. İlk zamanlarda çocukların yazıları da resimleri gibi karışık ve iptidaidir (işlenmemiş, düzgün olmayan). Bu yazıyı ancak senelerce devam eden mütemadi gayretler ve ihtimamalar (özen göstermek) sayesinde tedricen ıslah etmek mümkündür. Yazı dersinin tedrisinde alttaki noktalara dikkat şarttır: 1- Birinci sınıfın elifba tedrisinde kıraat ile yazı dersi daima beraber yürütülecektir. Bir harfin hece ve kelime dahilinde kıraatını müteakip tarz tahrirde gösterilecektir. Muallim siyah tahtaya çizgiler çizerek bunların arasında yazı ve her iki dolu satır arasında bir satır boş bırakır. Talebe de kurşun kalemiyle çizgili defterlerine yazarlar. Muallim, yeki hurufu (bütün harfleri) ve şekli yalnız tahtaya yazıp talebeye göstermekle iktifa etmemeli (yetinmemeli), ibtida (başlangıcın) iki çizgi arasında hangi noktadan başlamak lazım geldiğine talebenin nazar-ı dikkatini celp ederek birbirini müteakip hangi istikamet ve şekillerde hatlar (çizgiler) çekileceğini göstermeli ve tarif etmelidir. Bunun üzerine talebeden birkaçına aynı hurufu (harfleri) siyah tahtada yazdırmalı, bir dereceye kadar muvafık husul olursa, muallim diğer talebelerin de tarifat veçhiyle (göstermek suretiyle) defterlerine kurşun kalemiyle yazmalarını emretmelidir. 2- Talebelerin imlalarını takviye maksadıyla birinci ve müteakip sınıflarda kıraat kitabından kopya vazifeleri verilir. Bu vazifeler ibtidaları (başlandıçta) kısa ve mahdud (sınırlı) olmalıdır. Çünkü vazife uzun olunca çocuğun canı sıkılır; sınıfta öğrendiği kaidelere raiyet etmemeye, gelişi güzel yazmaya başlar. 3- Nim (yarı) şeffaf kağıdı yazının üzerine koyup kopya etmek pek miyhaneki ( sanırım zor bir iş olduğu için ) bir iş olduğundan terbiyevi kıymetinden mahrumdur. Mündericat-ı yazının (yazının içeriği) usul tedrisine muvafık olmak şartıyla “Meşk Defterleri” (yazı örneği defterleri) isti’imal ettirilmelidir. Ba husus (özellikle) bazı meşk defterlerinde bir kelime veya cümle ibtida dolgun mürekkeple yazıldıktan sonra altına aynı kelime veya cümle noktalarla birkaç defa daha yazılmış ve temrinlere (alıştımalara) medar (sebep, vesile) olmak üzere sayfanın mütebaki (geri kalan kısımları) kısımları boş bırakılmıştır. Eğer hece ve kelimeler müşkilatlarına (zorluklarına) göre dizilebilmişse, bu meşk defterlerinin isti’mali pek faydalı olur. Sırf bu meşk mecmuaları sayesinde ki, bütün sınıfta hep birden yazı dersi verilmek mümkün olur. Sınıfta bu mecmualar isti’mal edildiği takdirde de muallimin tahtada izahat (açıklama) vermesi lazımdır. Bu defterleri isti’mal eden talebe ilerideki sayfaları da doldurmakta isti’mal ederler. Yürüyüşün hep beraber olunmasını temin için muallim her ders esnasında nereden nereye kadar yazılacağını tespit etmelidir. 4- Çocuklar ikinci sınıftan itibaren mürekkep ve demir kalemle yazmaya alıştırılmalıdır. Fakat bu hususta temizliğe son derece raiyet lazımdır Hayat Bilgisi A- Dersin hedefi: Hayat Bilgisi dersinin tedrisinde takip olunacak hedefler şunlardır: 1- Çocukların köyü ve köyü civarında tesadüf edilen en maruf taş, maden, nebat (bitki) ve hayvanları ona tanıttırmak; etrafındaki cereyan eden tabii hadiseleri (doğa olaylarını) tetkik ve izah ettirmektir; canlı mahlûkların şeraiti hayatıyesini (hayat şartlarını), bunların yekdiğerlerine (bir diğerlerine) karşı icra ettikleri tesirleri göstermek. 2- Bir taraftan suyu, havası ve toprağıyla mühit-i tabiiyenin (doğal çevrenin) insan üzerine yaptığı tesirler; diğer taraftan insanın hayvan beslemek, orman yetiştirmek, toprağı işlemek, yollar yapmak, kanallar açmak suretiyle tabiat üzerinde vuku (meydana) getirdikleri tahvilleri (değişiklikleri) göstermek. 3- Çocuğun köyü ve köyü civarında mesai ve faaliyetlerini tatkik ettirmek. Aile, nahiye, belediye ve hükümet teşkilatını gayet müşahhas (teşhis eden) bir surette öğretmek. 4- Müşahedeye müstened (örneklerle göstererek) takrirlerle çocuklara insanın vücudu ve vücuttaki azalarının vazifeleri hakkında malumat vermek. 5- Mektep hayatında, aile veya şehir mühitindeki insanların arasında tahdis eden (meydana gelen) hukuki vakalar münakaşa edilmek veyahut hayali masallar ve hikayeler nakil etmek suretiyle çocuğa ahlaki telkinler yapmak. 6- Mektebin bulunduğu köy ile civarının eşkal ve arazi tetkik ettirilerek coğrafya ve yine aynı mühit dahilinde tesadüf edilen meşhur binalarla adları hakkında malumat vererek tarihe bir hazırlık yapmak. 7- Hayat Bilgisine dersine taalluk (bağlı) müşahede ve tecrübeleri ve dersle alakadar resim, el ve toprak işlerini ve koleksiyonları bizzat çocuklara yaptırmak suretiyle onları “faaliyete” sevk etmek, kendilerine işlemek ve çalışmak zevk ve hevesini vermek. 8- Bir taraftan çocuğun müşahede kabiliyetini arttırmak, diğer taraftan gördüklerini ve bildiklerini bizzat şifahen (sözlü olarak), tahriren (yazmak suretiyle) ve iş vasıtasıyla doğru ve güzel ifadeye alıştırmak. Hayat Bilgisi derslerinde çocukların – sınlarıyla (yaşlarıyla) mütenasip olarak – “ifade ve beyan” kabiliyetlerinin inkişafına (meydana çıkmasına) bilhassa itina olunacaktır. 9- Müşterik mesai sayesinde talebe teavün (yardımlaşma) ve tesanüd (karşılıklı yardımlaşma) hislerini uyandırmak ve kutlandırmak. B- Hayat Bilgisi dersinin tedrisinde alttaki noktalara dikkat dilecektir: 1- Hayat Bilgisi dersi bütün derslerin esas mihverini teşkil edecektir. Lisan, hesap – hendese (matematik-geometri), el işleri-resim dersleri, bu dersle sıkı bir surette münasebetdar olacaktır. Mamafih hayat bilgisi programında sayılan mevzuların tedrisinde nokta-i hareketin mutlaka hayat bilgisi olması icap etmez. Bazen hesap-hendese, lisan, el işleri, resim gibi dersler dahi mevzulardan biri veya haricinden bir mevzu için nokta-i hareket olabilir. Bilhassa çocukların müşterik bir alaka gösterdikleri bir hadiseyi ve mevzuyu nokta-i hareket ittihaz etmek (kabul etmek) muvafık olur. Çocukların kendiliğinden doğan böyle alakalarından istifade etmeye muallimin fatanet (çabuk kavrayış) ve zekâsına bırakıverir. 2- Umumiyetle tedrisat mevzuları programda sayılan maddelerdir, fakat programdaki sıranın harfiyen tatbiki mutlaka lazım değildir. Muallim bir senede programı ikmal etmek şartıyla bazı taktim ve tehirler yapabilir. Fakat mevsimlerdeki sıranın ihmali caiz değildir. 3- Her hadiseyi ve vukuyu anında takbik etmek lazımdır. Güneş tutulması, kuyruklu yıldız zihveri, şimşek çakması, yağmur, kar ve dolu yağması, fizan husulü gibi hadiseler vakıalar esnasında tedrisatta nokta-i hareket ittihaz olunmalıdır. 4- Memleketin her tarafında tabii mühitin ahval-ı şeraiti, o mühitte yaşayan insanların hayat ve maişet tarzları bir değildir. Mesela Erzurum yaylasında, Adana ovasında veya Marmara sahillerinde bulunan çocuklar birbirinden çok farklı tabii manzaralar, iklim şeraiti ve iktisadi faaliyetler karşısında bulunurlar. Bu cihetle mektebin köyünde veya kasabasında, dağlık bir yerde veya ovada, sahilde veya dahilde (içerilerde) bulunmasına nazaran hayat bilgisi dersinin mevzularında bazı tadilat yapmak lazımdır. Esasa sadık kalmakla beraber mahalli icabat ve şeraite göre programda yapılması lazım gelen tadilatı mıntıka eminleri usulü dairesinde tayin ve tebellüğ (tebliği kabul etme) ederler. Mesela Adana muhitinde pamukçuluğa, Bursa’da iplikçiliğe, Samsun havalisinde (çevresinde) tütüncülüğe, İzmir’de incir ve üzümcülüğe ehemmiyet mahsusa atfetmek lazımdır. Keza sıtma mıntıkalarında bu hatalığın esbabları (sebebleri), kurutma ve tedavi çareleri çocuklara layıkıyla öğretilmelidir. 5- Hayat bilgisi dersini, müşahedelere istinaden vermek icap ettiğinden müsait havalarda muallim talebesini avlu ve bahçeye müsait olmayan yerlerde her sınıf talebesi hiç olmazsa birkaç saksı çiçek yetiştirmelidir. Velhasıl (kısacası) muallim en münasip fırsat ve faaliyetlerden istifade ederek talebeye tabiat muhabbetini telkin etmelidir. Bundan meada muallim talebesine köye en yakın kasabanın Pazar yerini, pazardaki alışveriş hayatını, demirci, doğramacı, kunduracı ve terzi vesaire esnaf dükkanlarını ve mektep civarındaki fabrika, değirmen vesaire göstermelidir. 6- İkinci ve üçüncü sınıf talebesi hayat bilgisine mahsus olmak üzere birer defter tutarlar. Bu deftere yaptıkları müşahedelerin hulaselerini (özetlerini) yazarlar. Bütün sınıfın iştiraki ile mektep içinde umumi bir koleksiyon yapılır. Bunun tertip, tanzim ve muhafazasını talebe derahte eder (sağlar). Muallim yalnız rehberlik eder ve talebenin mesaisini murakabe eder (inceler). 7- Talebeye münferiden yapmak üzere bazı vazifeler verildiği gibi bazen bir vazifenin ifasını bütün sınıf veyahut talebeden bir gurup deruhde eder (üzerine alır), bunlar müşteriken çalışılır. Mesela çocuklar kibrit kutuları, tahta mukavva parçaları gibi basit vesaitten istifade ederek bir şimendifer yapmak isterler. Bunlar gurup gurup ayrılıp kumdan yollar yaparlar. Kalınca tellerden raylar döşerler, kibrit kutularını vagon tahvil (dönüştürmek) ederler. Tekerlerini oyar ve yapıştırırlar. Tahta parçalarından veya mukavvadan istasyon binasına benzer bir şeyler yaparlar. Bidayette (başlangıçta) bu eşyaların mükemmel olması matlub (gerekli) değildir. Maksat çocukları faaliyete sevk etmek, gördüklerini ve bildiklerini iş vasıtasıyla ifadeye alıştırmak, onların küçük mahile (düşünmeye sebebiyet veren işaret) ve muhakemelerini işletmektir. 8- Çocukların müşterik faaliyetleri için her bir mektepte laakıl birayeş ( ? ) odasının tefriki lazımdır. Bu odada işlemeye mahsus masalar ve kullanılacak aletler bulunur. Ayrıca iş odası tefrikine binası müsait olmayan mekteplerin dershanelerinde adi sıralar iş masası haline kalb edilebilir (dönüştürülür). (Mektep atölyeleri albümüne müracaat.) 9- Bir sene zarfında talebenin tuttukları müşahe defterleri, yaptıkları işler ve koleksiyonlar muhafaza edilecek ve sene sonunda muallimin murakebesi (gözetimi) altında yine talebe tarafından tertip ve tanzim edilecek sınıf sergisinde teşhir olunacaktır. 10- Her sene 29 Teşrin-i evvel (ekim ayı) tarihine müsadif (tesadüf eden ) Cumhuriyet Bayramı ile Büyük Millet Meclisi’nin kaştına (açılmasına ) müsadif 23 Nisan Bayramı mektepte ayrıca tesaid (?) edilecektir. Bu maksadla bayramdan bir hafta evvel talebe, hazırlığa başlarlar. Dershanelerini ağaç dalları, çiçekler ve kağıttan tezyinat (süsler) vesaire ile süslenir. Program mahmul olmak şartıyla bayram mektebe tesmil edilir. Bu münasebetle çocuklara cumhuriyet umdeleri (prensipleri) telkin olunur. Merasimden sonra ve ertesi gün mektep tatil edilir. 11- Köylerde nesilden nesle intikal eden batıl itikatlarla (inançlarla) fena itiyatların (alışkanlık, huy, adet) mesela güneş ve ay tutulunca silah atmak, yatırlara adak bağlamak, muska ile hastalık tedavisine çalışmak gibi hallerin sırasında yapılacak münasebetli telkinlerle izalesine (? Sanırım azaltılmasına) gayret edilmelidir. Ancak bunda çok itinalı hareket etmek ve müfret hareketlerle hisleri rencide etmeye ve münafi (zıt) tesirlere mahal bırakmamaya çalışmak lazımdır. 12- Münasip zamanlarda çocuklar köyün alışverişindeki kasabaya götürülmeli, orada pazar yeri, belediye teşkilatı, hükümet ve muhakeme (mahkeme), posta idaresi ve diğer müşahedeye şayan yerler kendilerine gösterilmeli, bunların maksat ve manaları izah edilmelidir. Birinci Sınıf (Haftada dört saat) Dershanemiz 1- Dershanede çocukları sıralara oturtmak ve her birinin yerini tayin etmek. Çocukların boylarını ölçmek ve sakallarını taratmak. 2- Talebenin muallimle ve birbirleriyle tanışması; talebeye isimlerini söyletmek; babalarının isimlerini söyletmek. 3- Selamlaşmak; mektebe gelince ve mektepten giderken selamlaşmak; sokakta muallimi selamlamak. 4- Dershanemiz; kapı, pencere, duvarlar, tavan, döşeme. 5- Dershanemizin eşyası; sıralar, kürsü, yazı tahtası, sandalye, masa, kağıt sepeti, çiçek saksısı vesaire. 6- Talebenin ders eşyası; çanta, kitap, kalem vesaire. Bunların en münasip surette isti’mali ve muhafazası. 7- Mektebin binası ve muhtelif kısımları (mektebin taksimatına göre) 8- Mektebin avlusu ve bahçesi; oyun mahalli, çeşme, çiçek bahçesi, abdesthane vesaire. (arsanın taksimatına göre.) 9- Mektebin nizamına talebenin alıştırılması; mektebe ne zaman girilir? Ne zaman evimize gideriz? Dershaneye nasıl girilir? Mektebin neresinden ve ne zaman çıkılır? Nerede ve ne zaman çalışırız? 10- Mektepte zaman; sabahları saat kaçta geliriz? Öğleyin saat kaçtır? Gece kaçta yatarız? Gece yarısı saat kaçtır? Haftanın günleri. 11- Vücudumuzun ve elbisemizin temizliği; eller, yüz, ense, kulaklar, saçlar, tırnaklar ve ayaklar. 12- Mektepte temizlik; çamurlu ayakkabılarla dershaneye girmeyelim, dershanede toz kaldırmayalım, kağıt parçalarını yerlere atmayalım, mektep eşyasına zarar getirmeyelim, abdesthaneleri temiz kullanalım, muslukları temiz tutalım. Evimiz ve Ailemiz 13- Evimiz nerededir? Onun muhtelif kısımları. İyi bir köy evinin nasıl olacağı. 14- Evimizin avlusu ve bahçesi. 15- Evimizin eşyası. 16- Evimizin muhafazası. Yangın tehlikesinden sakınmak. 17- Evimize giderken çıktığımız yollar. Yollarda nasıl yürümeliyiz? Yollarda tehlikeler (bilhassa büyük şehirlerde otomobil tehlikesi) bunlardan sakınmak. 18- Ailemiz, babamız, annemiz, kardeşlerimiz, akrabalarımız, anamızın evdeki işleri. Bizim işlerimiz, yaşımız, babamızın, kardeşlerimizin yaşları. 19- Evimizin temizliği. 20- Babamızın, annemizin işleri: sanatlar ve meslekler (muhite göre) Sonbahar 21- Yazın havalar nasıldı? Sonbaharda havaların soğuması, yağmur, sis, rüzgar (havanın tebdillerine ‘değişme’ göre) 22- Sonbaharda ağaçlar ve çiçekler; ağaçlar yapraklarının dökülmesi. (elma, armut gibi birkaç ağaç müşahede ettirdikten sonra) 23- Sonbaharda hayvanlar; kırlangıç, leyleklerin vesair kuşların uçup gitmesi. Köylünün yardımcıları: öküz, inek, bakir (sığır sürüsü) 24- Sonbaharda insanların işleri (muhite göre): çiftçinin mahsullerini ambarına taşıması. Mahsullerin devşirilmesi (muhite göre üzüm, ceviz, patates, palamut vesaire.) 25- Çiftçinin çift sürmesi ve tohum ekmesi. 26- Ailede kış hazırlıkları: tarhana, bulgur, erişte yapmak, muhtelif turşular kurmak, reçeller yapmak, kömür ve odun tedarik etmek. Alışveriş: para, okka, arşın. 27- Sonbaharda çocukların oyunları: topaç, çember vesaire. Cumhuriyet Bayramı 28- Bayrak, donama, şenlik: Cumhuriyet Bayramına münasebetiyle çocuklarla birlikte dershanenin süslenmesi, çiçeklerden, kağıt zincirlerden tezyinat (süsler) Kış 29- Kış geliyor: havaların değişmesi, günlerin büsbütün kısalmasına dikkat. İlk alametler: çiğ, kırağı, soğuk, rüzgar, bulutlar, yağmur, kar. 30- Mektepte kışa karşı hazırlık: dershanemizin sabası nasıl kurulur? Odun, kömür, mangal. 31- Kışın hayvanlar nasıl yaşarlar? Evlerimizdeki hayvanlar köpek, kedi, fare. Kırlardaki hayvanlar, kuşlar ve kuşlara merhamet. 32- Kışın açıkta çalışan insanlar (muhitine göre): kayıkçılar, gemiciler, amale, polis, bekçi. Bunların çalışmasından bizim kazandığımız rahat insanların birbirine yardımı. 33- Fakirler ve kış: hasseten (özellikle) yetim ve fakir çocuklar, yardım ve yardım şekilleri. 34- Kışın mekteplerde temizlik, sokakların çamuru, mektebin çamurdan korunması, üst-başımızın temizliği. 35- Çocukların kış eğlenceleri: kızak, kardan adam yapmak, kış gecesi dilediğimiz masallar (dev, peri masallarından içtinap (uzak durarak) ve odada dinledikleri bu nevi masallar hakkında fikirleri tashih edilecektir.) 36- Vücudumuz: vücudun harici azası hakkında bilgi, kışın vücudumuzu nasıl korumalıyız? Elbise ve elbise hıfz-ı sıhhası, soğuk algınlığı tedavisi. 37- Vücudumuzda temizlik: yüzümüzü, ellerimizi, ayaklarımızı yıkayalım, yerlere tükürmeyelim, mendil kullanmak, burun temizlemek, bit ve bitten korunmak. İlkbahar 38- Günlerin uzaması, havaların ısınması, karların erimesi, derelerin, nehirlerin kabarması. İlkbaharda mekteplerde yapılan işler, sobaların kaldırılması. Evlerin temizlenmesi. 39- Köylerde ilkbahar (mıhite göre): badem, şeftali, erik, kaysı, elma, armut, kiraz, vişne ağaçlarının çiçek açması ve yapraklanması, ağaçların tırtıllardan temizlenmesi. İlkbaharda bahçıvanın işleri, ağaç köklerinin açılması, dalların budanması, bahçeye, saksıya arpa, fasulye, nohut gibi tohumların ekilmesi. 40- Baharda sebzeler (muhite göre): bakla, sakız kabağı, marul, hıyar. Sebzelerin çocuklara pek faideli olduğunu. Bahçıvanın sebze bahçesindeki işleri, fidelerin yetiştirilmesi, yeki sebzelerin dikilmesi, sebzelerin toplanıp pazarlarda ve dükkanlarda satılması. 41- İlkbaharda çiçekler (muhite göre) çocuklara gül, karanfil, lale, menekşe gibi çiçekleri tanıtmak, saksılara veya bahçeye çiçek diktirmek, müteakip günlerde bunları sulattırmak. 42- Kırlarda ilkbahar: (bir kır tenezzühünden ‘gezintisinden’ sonra) çayırların yeşillenmesi, tarlaların ilkbahardaki hali, kırlarda yetişen çiçekler: çiğdem, menekşe vesaire. Çitçinin tarlalarını sürmesi ve yazlık ekinleri ekmesi. Saban, pulluk. 43- İlkbaharda hayvanlar: kışın uyuyan hayvanların uyanması ve meydana çıkması. Koyunlar, kuzular ve keçiler. Çoban, sığır, koyunların kırpılması. Yapağı, ipek. Dokumalar ve örmeler. 44- 23 Nisan (Büyük Millet Meclisinin Açılması) ve bahar bayramı. Mektebin, dershanelerin donatılması için bahar çiçekleri toplanması. Dallar, çiçekler ve kâğıtlarla tezyinatı (süslenmesi) 45- Kuşlar: tavuk, piliç, hindi, kaz, ördek. Leyleklerin ve kırlangıçların avdeti (dönmesi), yuva yapmaları, yavru çıkarmaları. Kuşların himayesi, kuş yavrularına dokunmamak. Yaz 46- Erik, elma, armut gibi yaz yemişleri. Bunların toplanması. 47- Biber, domates, fasulye, bezelye gibi sebzeler. 48- Derede: ördekler, kazlar, balıklar, su kurbağaları vesaire. Balıkçılık. 49- Tarlalarda: başaklar, gelincik çiçeği. Ekinlerin biçilmesi. 50- Deniz veya göl (eğer muhitte mevcut ise), kayıkçılık, gemiler, vapurlar neye yarar? 51- Sınıf iş sergisi. İkinci Sınıf (Haftada dört ders.) Sonbahar 1- Dershanemiz: yeni mektep nizamının yeniden mutalası. Çocukların boylarının ölçülmesi vakti. 2- Evimiz ve taksimat (bölümler): civarda yeni inşa edilmekte olan bir ev varsa ziyaret edilerek müşahede icrası, yeni evi kimler yapar? Nasıl yapılır? 3- Marangoz dükkanı: Yeni ev için kapı, pencere ve mobilyaların yapılması. Marangozun kullandığı aletler, anahtarların nevleri (çeşitleri). 4- Demircinin kullandığı aletler (eğer yakında mevcut ise bir kiremit hanede müşahede ettirilir.) tuğla ve kiremit neden ve nasıl yapılır? (köyün nalbant dükkanı varsa oraya ziyaret). 5- Eski zamanda insanlar nerelerde yaşarlardı? Çingeneler, göçebeler, çadırları ve kulübeleri, bağlarda ve bahçelerde çardak ve kulübeler. 6- Sonbahar: kuşların uçup gitmesi, havanın değişmesi, sonbaharın yaz ile mukayesesi. 7- Bağlarda sonbahar: bağ bozumu, üzümden neler yapılır? (muhite göre) 8- Meyve bahçelerinde sonbahar: erik, elma, armut vesair meyvelerin toplanması. 9- Sebze bahçesinde sonbahar: biber, lahana, pırasa, patates vesaire. 10- Çiçek bahçesinde sonbahar: çiçeklerin kışın muhafazası, çiğ, kırağı. 11- Kışlık yiyeceklerimizi nasıl hazırlarız? Lahana, biber, domates turşusu, pekmez, peynir vesaire. 12- Ehl-i hayvanlar: inek, öküz, manda, eşek, at, katır, deve. 13- Gün yüzü: güneşin dağılması, her günkü yolu ve batması, gündüz, gece. Ay, yıldızlar. Açık ve bulutlu hava, yağmur, kar vesaire. 14- Sene ve kısımları: dört mevsim, aylar; hafta, takvim, takvimden günleri bulmak. Saatler, saatin kaç olduğunu anlamak. Zamanın kıymeti, her işi vaktinde yapmak. Cumhuriyet Bayramı 15- Sınıfların bayram hazırlığı, cumhuriyet devri, eski devir. 16- Elbisemiz, yazlık ve kışlık elbiseler. Köylü ve şehirli kıyafetleri. Eskiden insanlar nasıl giyinirlermiş, şimdi nasıl giyiniyorlar? Erkek ve kadın elbiselerini kimler diker? Elbise neyden yapılır? (Kumaş numunelerinin tatkiki. Kumaş ibtidai maddelerinin tatbiki ve bunlardan koleksiyon tertibi.) Elbise hıfzı sıhhası. 17- Ayakkabılarımız: yazlık ve kışlık ayakkabılarımızı kim yapar? Neyden ve nasıl yapılır? Deri ve lastik numulerinden koleksiyon tertibi, ayak ve kundura hıfzı sıhhası. 18- Pazar mahallini ziyaret: Pazar nerede ve ne günleri kurulur? Pazarda neler satılır; pazarda intizam. Bekçi, belediye memuru, jandarma polis vazifeleri, köy ile münasebeti olan hükümet memurları, tahsildar, mübaşir. Kış 19- Evlerimiz ve mekteplerimiz nasıl ısıtılır? Mangal, tandır, ocak, soba. İnsanlar eskiden meskenlerini nasıl ısıtırlardı? 20- Evlerimizi ne ile aydınlatırız: mum, gaz lambası, elektrik ve hava gazı (eğer civarda mevcut ise). Eski zamanlarda tenvir (aydınlatma) nasıl olurdu? Beldenin tenviri. 21- Ekmek: ekmek neyden yapılır? Çiftçi, buğday, çavdar, mısır. Değirmen, fırın. Hububat, un numunelerinden koleksiyon tertibi. 22- Kış eğlenceleri: kızak kaymak, buz kaymak (muhite göre), düşmek, yaralanmak, soğuk almak, tedavi. 23- Kendimizi nasıl korumalıyız? Bulaşık hastalıklardan korunmak. Bitlerden sakınmak, vücudun temizliği: yıkanmak, çamaşır değiştirmek. Sofrada temizliğe raiyet. Yerlere tükürmemek, dershanede ve evde odaları havalandırmak. Hastalık nakilleri ( bulaşması): sinekler, bitler, tahta kuruları, pireler, sivri sinekler. Bunların imhası. 24- Nakliye vasıtaları: eşek, katır, at, sığır (bunlara iyi bakmak, insanca muamele etmek). Kanı, araba, fayton, otomobil, şimendifer ve tayyare (uçak). Bunları nasıl yaparlar? Eski zamanlarda insanlar hangi nakliye vasıtalarını kullanırlardı? 25- İçilecek su: içilecek suyumuzu nereden alırız? Kaynak, pınar, dere, kuyu, göl, çeşme vesaire. Su kapları, temizlik. Su ile geçen hastalıklar. Eski zamanlarda insanlar ne suyu içerlerdi? 26- Yurdumuz: doğduğumuz köy. Bizim mahalle, mahallemizin evleri, dükkanları, Pazar yeri vesaire. İlkbahar 27- İlkbahar geliyor: koyunların yavrulaması, kuzular ve keçi yavruları. Bahçede ve kırda ibtida (ilk) açan çiçekler. Meyve bahçesinde ağaçların tomurcuklarının inkişafı (meydana çıkması). Ağaçların yapraklanması ve çiçeklerin açması. Fidanların köklerinin kazılması. Sebze bahçesinin işlenmesi ve fidanların dikilmesi. 28- Dere veya göl: ( köy civarında dere veya göl mevcut ise çocuklar oraya götürülür.) dere ve gölde yaşayan ördekler, kaz, balık, kurbağa ve kaplumbağa gibi hayvanlar. 29- İlkbaharda bağların işlenmesi. (muhite göre). 30- İlkbaharda ekilen nebatlar (mahalli şeraite göre) tütün, haşhaş, pancar vesaire. Mektebin bahçesinde ziraatçı yeri. (bilhassa sebzeciliğe ehemmiyet verilecek, köylerde sebze yetiştirmenin faydaları ameli surette gösterilecektir.) 31- Ötücü kuşlar: bülbül, saka, ispinoz, florya, iskete ( güzel öten sarıkanatlı bir küçük kuş), tarla kuşu vesaire. Yaz 32- Yemişler: şeftali, zerdali, kiraz, vişne, erik, elma armut vesaire. 23 Nisan ve Bahar bayramı, çocukların sınıfta yaz hazırlığı, bahar oyunları ve eğlenceleri, topaç ve çember çevirmek, ip atlamak, uçurtma, salıncaklar. 33- Tarlalarda: buğday, çavdar, arpa. Bunların başak bağlaması, sararması, orak mevsimi. 34- Yazın günlerin uzaması ve ısınması. Yağmur, dolu, şimşek, yıldırım. 35- Tekrarlama. 36- Sınıf sergisi. Üçüncü Sınıf (Haftada 3 ders.) Sonbahar 1- Yeni dershanemiz: dershanemizin işleri. (çocukların boyları ölçülecek, kiloları tartılacak vakit olunacak.) Dershanemizi temiz, sıhhi, müntezim (düzenli) bir hale koymak için sınıfımız dahilinde teşkilat, sınıfımızda temizlik, sıhhat, iltizam (düzen) ve güzellik guruplarının seçilmesi ve vazifelerinin tayini. 2- Mektebimiz dahilideki hayatın ve mektep nizamlarının yeniden tatkiki. Küçük sınıf talebesi ile daha büyük sınıf talebesi arasında münasebetler. 3- Mektebin bulunduğu köyün tatkiki: bulunulan mahallede halkın başlıca işleri. İşsiz insanların halleri, işsizlerin akıbeti. 4- Posta ve telgraf: postaların nasıl gittiği, bulunan mahallenin civar ile münasebeti. Başlıca yollar ve nakil vasıtaları (kasabaya gidilecek, postaneye ziyaret.). 5- Hayır ve hasenat teşkilatı: hila-i ahmer (Kızılay’ın önceki ismi), hastaneler, himaye-i etfal (çocuk esirgeme). Böyle teşkilatın yardımları, böyle teşkilatın devamı için halkın vazifesi. Bunlara verilen ianeler (yardımlar). 6- Umumun rahat ve huzuru için herkesin mektepte ve hariçte yapması veya yapmaması icap eden haller ve hareketler. 7- Bedenimiz: bedenimizin harici azası, elbisemiz, ayakkabılarımız, elbisemizin, ayakkabımızın imal edildiği mevadın (malzemenin) tatkiki ve numunelerden koleksiyon almalı. Beden temizliği, beden hıfz-ı sıhhası ve elbise hıfz-ı sıhhası. 8- Dahili uzuvlarımız: gıdamızı teşkil eden başlıca maddeler. Ekmek, süt, yumurta, sebzeler, meyveler, et, tatlılar. İçilecek sular. 9- Hava ve teneffüs: ciğerlerimizin ehemmiyeti, kır havası, temiz hava, fena ve pis havanın tehlikeleri. Köy evlerinde havasızlık ve ışıksızlık; bunun fena neticeleri. Evleri havalandırmak. 10- Başlıca hastalıklar: sıtma, verem. Bataklıklar, sivrisinekler. Mektep dahilinde sivrisinek, sinek, tozlar ve pislik ile mücadele vermeden sakınmak çareleri. İçkinin zararları. İçki insanı vereme ve diğer hastalıklara götürür. 11- Sıhhi itiyatlar (sağlıklı huylar): duruş ve oturuşta, teneffüste ve yemek ve içmede (terli iken soğuk su içmemek), yürüme, koşma ve oyunda, dişlere, el ve ayağa ihtimam (özen) okuma ve yazmada sıhhi itiyadlar. Cumhuriyet Bayramı 12- Sınıfın bayram hazırlığı. Cumhuriyet. Türk milleti. Türk memleketi. Türk bayrağının şekli, rengi, erkanı. Bayrağa hürmet. 13- Türk milletinin istiklal cidali (savaşı). Eski hükümetler ve padişahların fenalıkları. Yeni hükümet ve idaremiz. Reis-i cumhuriyemiz. Kış 14- Kış hazırlıkları: dershanemizde ve mektebimizde kış hazırlığı. Günlerin, havaların tahvilatını (değişikliklerini) anlamak. Mektebin termometresine bakarak her günün sühunet (sıcaklık) derecesinin kaydı. 15- Yağmurlar, yağmurların sebebi. Suyun donması ve yoğunlaşması. Yağmurların faidesi. Suyun donması ve yoğunlaşması hakkında tecrübeler (deneyler) yapılması. 16- Rüzgar ve fırtına: dershane civarında havanın derecesi. Dershane içerisindeki havanın derecesi. Açılan pencereden içeriye giren hava. Cereyan hava tahvillerinin sıhhate tesiri. 17- Kar yağarken: karın yağması. Sakin havada, rüzgarlı havada karın, tipi. Siyah bir kumaş üzerinde karın tatkiki. Kar ve buzun sehvenet (sıcaklık) derecesi. Karın erimesi. Donan suyun testileri çatlatması. Bu hususta müşahede ve tektikler. Kaynayan suyun kaynama derecesi. Karın faidesi. 18- İnsanın sehvenet ( sıcaklık) derecesi: bu derece ile sıhhat arasında münasebet, vücudun sehvenet derecesinin tıbbi termometre ile bilfiil ölçülmesi. Hamali hastalıklar: kızamık, kızıl, çiçek, tifo, bunlardan sakınmak. 19- Köylünün kış faaliyeti: köylerde kış işleri. 20- Kışın masrafların artması. Fazla gıda, fazla elbise, evleri ısıtmak ihtiyacı. Tasarruf ve iktisad lüzumu. Fakirlerin vaziyeti, fakirlere yardım. Yardım cemiyetleri ve bunların hıdmetleri (hizmetleri). Mektep dahilindeki yardım cemiyeti. 21- Işın hayvanların hali: kuşlar. kuşlara ve diğer faideli hayvanlara yardım. 22- Kış eğlenceleri: kızak ve buz kaymaları. Kardan inşaat. 23- Kışın gece uzundur. Uzun gecelerde hayat. Evlerde toplanmalar. Halk masalları ve oyunları. Bilmeceler. Masallardaki dev vesair gibi mehi (korkunç) şahısların hakikatte mevcut olmadığını telkin. Batıl itikatlar ve korkularla mücadele. 24- Evlerin tenvir (aydınlatma) vasıtaları: eski zamanlarda tenvir; çıra, mum, yağ, kandil. Yeni zamanlarda tenvir; gaz, hava gazı, elektrik, tenvir ve gaz hıfzı sıhhası. (tenvir için kullanılan maddelerden koleksiyon tertibi), kirbit. 25- Teshin (ısıtma) vasıtaları: ocaklar, mangallar, sobalar. Odun, odun kömürü, taş kömürü, gaz, hava gazı, elektrik. 26- Bahara doğru: havanın ve günlerin tahvillerinin hususi bir deftere kaydı. Basit bir güneş saati imali. Bunla gündüzlerin uzamasını yazma ve kayıt. Sabah ve akşamın gözlenmesi ve kaydı. Havanın sehvenet (sıcaklık) derecesi. Rüzgarın cihetinin (yönün) ve kuvvetinin “hafif”, “şiddetli” ve “çok şiddetli” veya “fırtına” olmak üzere kaydı. Bulutlu günlerin veya yağmurluların kaydı. ( sınıfça basit bir hava durumu cetveli tutulması) 27- Mektebin bahçesinde küçük ziraat tecrübesi için yerler izharı (hazırlanması). Bunlara bazı çiçek, sebze ve hububat tohumları ekilmesi, ekilen sebze ve hububat tohumlarının sayarak kayıt olunması. (kayıt edilen tohum miktarı bilahere alınacak mahsul miktarı ile mukayese edilecektir.) talebe sınıfça bir müşahede defteri tutarak tohumları ektikleri tarihi, ekilen tohum miktarını, bunların neşvvenmesi (büyümesi) hakkında vakit vakit yaptıkları müşahedelerin neticelerini ve nihayet elde edilen mahsul miktarını kaydedeceklerdir. Eğer mektep avlusunda nebatat ( bitkiler) tecrübe icrasına müsait mahal yoksa bu tecrübeler saksılar veya tahta sandıklar içine ekilen nebatlar ile yapılacaktır. Köy çocuklarına bilhassa sebzecilik ve sebze yetiştirmenin büyük faydaları hakkında fikirler verilmelidir. 28- Mektepte küçük bir “akvaryum” tesisi. Burada kurbağaların, balıkların hayatlarının müşahedesi. ( büyük bir cam kavanoz, bir akvaryum vazifesi görebilir.) 29- İklimi müsait mahallerde ipek böceği yetiştirilecek ve bunların hayat safhaları müşahede edilecektir. 30- Mezr (toprak) ve mufid (yararlı) hayvanlar ve böcekler: hayvanların himayesi. Mezrlerin himayesi için tedbirler. Hasseten (hususi olarak) faydalı hayvanlardan olan kertenkele ve baykuşların himayesi ve bunların hakkındaki batıl fikirlerin tashihi.( kertenkele zirai merzlerde böcekleri yer. Kertenkele zehirsiz ve zararsız bir hayvandır.) 31- Ziraat: ziraatta eski ve yeni usuller. İyi ziraat usulleri. Hayvani ve madeni gübreler. Ağaç yetiştirmek, ormanlar. Ormanların faidesi, ormanları korumak. Sebzecilik karları. Mektep civarına ve köy etrafına ağaçlar dikmek. Mektepte, mümkün ise, bir sebze bahçesi vücuda getirmek. 32- 23 Nisan Bayramı ve bahar haftası. Bayram için çiçekler ve yeşillikler tedariki. Dershanenin bahar çiçekleri ile donatılması. 23 Nisan Bayramının kıymet ve ehemmiyeti. Türkiye hükümet teşkilatında Büyük Millet Meclisi. İstiklal cedalinin (mücadelesinin) tekrarı ve ikinci Abdülhamit’in son günlerinden bu günlere kadar olan tarihteki en başlı vakıaların anlatılması (çocuklarının seviye fikriyesi gözetilmek şartıyla),(eski ve yeni Türk büyükleri, Türk alimleri, Türk idarecileri ve askerleri.) Bulunan köyde yetişmiş insanların kahramanlığı, halka ve vatana hıdmetleri, ile tanışmış adamların tezkar (anma) (hıyanette olanlardan bahsedilmeyecektir.) 33- Bahar gezintileri, kır gezintileri. Bulunulan köyün şark, şimal, garp, cenup (sırasıyla doğu, kuzey, batı, güney) cihetlerine (yönlerine) gezintiler. Köy civarında hakim noktaların belirlenmesi. Güneşin zahiri (görünen) hareketini gözlem. ( gezintilerde çiçek, böcek ve taş numuneleri toplanacaktır.) 34- Gece semanın taktiki: büyük ayı, kutup yıldızı, diğer yıldızlar, ayın hareketi ve safhaları. Arz (dünya), arzın hareketi, güneşin hakiki vaziyeti. 35- Sınıf sergisi hazırlığı vesilesiyle dershane planının tersimi (resmedilmesi, çizilmesi), mektebin civarındaki sokakların tersimi. Mekayis (ölçme) fikirlerinin verilmesi. 36- Köyün kaba taslak planının tersimi. Bu plan köy dahilinde talebe ile yapılan gezintilerden sonra çizilecek ve çizildiği esnada talebenin müşahedelerinden istifade edilecektir. 37- Bulunulan köyün mensup olduğu kasabanın diğer köyleri ve bunlar arasındaki yollar tabii arizeler (yerler) hakkında mükalemeler (karşılıklı konuşma). Köy civarının tabii arazi, tepelerin, derelerin takbiki. Suyun taşlara ve toprağa icra ettiği tesir. Büyük tepeler, dağlar, büyük derler, şelaler. Nehirler, göl ve denizler. Buralarda hayat. 38- Civardaki arazinin bulunulan mahluk hayatına tesiri. Civardaki dereler, şelaleler. Bataklıların hastalık tevellüd etmesi. Bunların kurutulması hakkında telkinler. 39- Ormanların faidesi. Ağaçları himaye. Mevsimde mektep bahçesinde veyahut mahfuz (korunaklı) ve gidilmesi kolay olan bir mahale ağaç dikmek ve dikilen ağaca ehemmiyet etmek. 40- Arz ve arzın hareketi, mevsimler. Güneş, ay, güneş manzumesi (sistemi), başlıca yıldızlar hakkında gayet muhtesir (açık) malumat. 41- Mühim bahislerin tekrarı. 42- Sınıf sergisi, bir senelik mesainin sınıfta teşhiri. Hesap (Matematik) Hesap dersinin hedefi, çocukların asaniyet (kolaylıkla) ve süratle ve zihinen ve tahriren hesap yapmaya alıştırmak ve onlara hayat için en lazım olan basit meselelerin ameli bir surette hallini (halledilmesini) öğretmektir. Hesap dersinin tedrisinde aşağıdaki noktalara dikkat edilecektir: 1- Hesap dersinin mevzuları, umumiyetle o hafta zarfında tedris edilen hayat bilgisi dersinin mevzularıyla alakadar olacaktır. 2- Gerek adet mefhumlarının (konularının) tedrisinde ve gerek hesap meselelerinin hallinde müşehhes (belirli) adetleri (üç elma, beş ceviz) isti’mal etmek (kullanmak) ve sonra mücerred (belirli olmayan) adetlerle mimarse (hesap) yaptırmak lazımdır. 3- Hesap dersinin tedrisinde tahriri hesap kadar zihni hesaba da ehemmiyet verilecektir. Basit meselelerin zihnen halledilmesi ve icabında hallin tahriren tekrar edilmesi muvaffık olur. 4- Hesap meselelerinin suret halinin münakaşasına ehemmiyet verilecektir. Aynı zamanda cem (toplama), tarh (çıkarma), darb (çarpma) ve taksim (bölme) ameliyelerini (işlemlerini) süratle ve sehvetle (kolaylıkla) yapmak melekesi husule getirilecektir. 5- Bir cinsten bir veya birkaç mesele hallettirildikten sonra talebe aynı cinsten meseleler tertibine teşvik edilecektir. Tertip edilen meseleleri muallim muvaffık bulursa bunları yine talebe halledecektir. 6- Hesap ameliyelerinde, sayıları ayrı vaziyette yazıp aralarına işaret koymak, yapılacak ameliyatın bir bakiyata çözüm tayin etmeye yarar. Fakat işlemin yan yana maiyet hanelerini ihtiva eden rakamlarla ufki vaziyette ameliye (işlem) yapmak çocuğa müşkil gelir. Talebeye bunu öğretmekle beraber ziyade mudat (alıştığı) olduğu rakamları birbiri yazdırıp hesap etmeye alıştırmalıdır. 7- Çocuklara bir kaide (kural) öğretildikten sonra müteadid (pekiştirici) temrinler (alıştırmalar) yaptırılarak iyice mimarse (anlama) ve meleke husulüne gayret edilmelidir. Hesabın bir muhakemeli (düşünmeli) bir de yapma kısmı vardır. Meselenin halli hakkında muhakeme (düşünme) bittikten sonra yapma kısmı surat ve emniyet ifa edilmelidir. Mesela çocuk iki adeti birbirine darabe (çarpma) ederken artık muhakeme ile değil ezberden olan kıraat cetvelinin yardımıyla süratle hesap etmelidir. Ezberden hesap ederken fazla söz söyletmekten içtinap edilmelidir (sakınılmalıdır). 8- Hesap dersinde tahtaya kalkan talebede bazen fena bir ittiyad (huy) hasıl olur. Meseleyi hallederken, her hatada muallimin yüzüne bakıp tasdik işareti bekler. Tasdik işareti alırsa ameliyeye devam eder. Muallim itiraz ederse bila muhakeme (düşünmeden), tarh ederiz (toplarız), darb ederiz (çarparız) gibi sözleri sarf eder. Muallim talebeyi bu fena itiyaddan vazgeçirmelidir. Her bir talebe müstakilen(ayrı ayrı) meselenin halline devam etmeli, muallim, ancak talebe yanıldığı zaman müdahale etmelidir. Birinci Sınıf (Haftada dört ders) 1- Sayı: birden yüze kadar sayılır. 2- Yazı: Birden yirmiye kadar yazılır. 3- Şifahi hesap (sözlü hesap). Yirmiye kadar adetler cem, tarh, darb ve taksim edilir. 4- Tahriri hesap. 5- Kesr (parça) fikri. Zihnen yarım, dörtte bir, dörtte üç. 6- Mukayese. Para, kuruş, okka, yarım okka. Bir metre, yarım metre. Günler, hafta, ay, yıl. Yukarıda zikredilen tafsili (açıklaması) alttadır: 1- Hazırlık temrinleri: dershanede, mektebin avlu ve bahçesinde eşyayı ve eşhası (kişileri) saydırmak. (yirmiye kadar) 2- Eşya ve ayani levhalar vasıtasıyla 1,2,3,4, adetlerinin talimi. Mezkur (az önce anılan) adetlerin terkimi (rakamla gösterilmesi) (her bir adet ayrı ayrı derslerde gösterilecektir.) 3- 6,7,8,9 adetlerinin terkimi. (her bir adetin terkimi birkaç ders sürmelidir.) mezkur adetlerin terkimi. 4- 10 adedin talim ve terkimi. (sıfırın ehemmiyeti, on kalem veya çöp bağlanarak deste yapılması. On bilyenin bir keseye konularak torbanın bağlanması) 5- Paralar, bir kuruş, beş kuruş on kuruş. On kuruşa kadar madeni paraları tanımak ve hesap edebilmek. Bir okka, yarım okka, bir metre, yarım metre; gün, hafta, ay, yıl. (metre isti’mal edilecektir. Bu mukayeseler bütün sene zarfında münasip düştükçe tedricen, öğretilecektir.) 6- Ona kadar adetlerle çocuk bila vasıta müşahede ettiği eşyaya dair zihni tahriri cem meseleleri. Ona kadar sihni ve tahriri tarh meseleleri. 7- Çöpler vesair müşşehhes eşya vasıtasıyla ondan yirmiye kadar adetlerin teşkili ve tahriri. 8- Dokuz adetine 2,3,4,5,6,7,8,9 ilavesi deste bağlamak yani işre (on’a tamamlamak) teşkil etmek ve artan birleri destenin yanına koymak. ( 9+3 şöyle anlatılır; dokuz çöpün yanına bir çöp daha koruz, on çöp olur. Onları bağlarız. İki çöpü de deste yanına koruz. Bir deste ile iki çöp olur. Biri deste hanesine ikiyi çöp hanesine yazarız 1 / 2 veya veyahut çizgisiz böyle yazılır 12.) 9- Sekiz adetine 2,3,4,5,6,7,8,9 ilavesi. Deste bağlanması. 10- 5,6,7, adetlerine cem amilileri. 11- Muayyen (belli, özel) bir âdete kaç ilave etmeliyiz ki …. Olsun. (mesela 4’ten 7’ye varmaya kaç ister? 4 + ? =7) 12- Ondan geriye kadar adetlerden birer çıkarmak. Deste bozmadan çıkarmak. Deste bozarak çıkarmak (soldan bir alarak çıkarmak). 13- Bir adetten kaç çıkarmalıdır ki … kalsın? ( kaide şeklinde değil, müşehhes meselelerle öğretilecek. Mesela 7 - ? = 4 ) 14- Birden yirmiye kadar adetlerle cem ve tarh meseleleri. 15- Yirmiye kadar adetlerle şifahi darb ve taksim. 16- Yüzü kadar adetleri saydırmak. 17- Paraları tanıtmak: on para, yirmi para, bir kuruş, yüz para. Beş, on, yirmi beş kuruş. 18- Çift ve tek adetler. İkişer ikişer saymak. İkişer ikişer tersine saymak. İkinci Sınıf (Haftada 3 ders) 1- Birden bine kadar saymak. 2- Birden yüzü kadar rakamları yazmak. 3- Şifahi hesap: yüze kadar adetleri cem, tarh meseleleri. Kolay taksim meseleleri. 4- Tahriri hesap: iki haneli adetlerin cem ve tarhi. 5- Kesr fikri: zihnen yarım, dörtte bir, dörtte iki, üçte bir, üçte iki, beşte bir, beşte iki. 6- Mukayeseler: kuruş, metre, okka, dirhem, saat, gün, ay, yıl. Tefsil(açıklama): 1- Tekrar: Yirmiye kadar adetlerin ve rakamların tekrarı. Bu hudud dahilinde şifahi ve tahriri meselelerin halli. 2- Ta’dad (sayı saymak): Ondan yüzü kadar onar onar saymak. Birden yüze kadar birer birer saymak. 3- Terkim: birden yüze kadar rakamları yazmak. 4- Mukayeseler: beş, on, yirmi, kırk, yüz para, bir kuruş, beş kuruş, yirmi beş kuruş, elli, yüz kuruş. Saat, gün, hafta, yıl, ay. Bir okka, yarım okka, yüz dirhem. Bir metre, yarım metre, bir arşın, yarım arşın. (Bu mukayeseler bu numarada sayıldığı gibi birbirini müteakip değil, sene zarfında münasip düştükçe muhtelif numaraların arasında tedricen öğretilecektir.) Cem (toplama): 5- Onlara birler ilavesi: (10 + 3=) 6- Onlara ve birlere birler ilavesi: (eldesiz, 26 + 2=) 7- Onlara ve birleri birler ilavesi: (eldeli, 26 + 5=) 8- Onlara ve birlere onlar ilavesi: ( 35 + 10=) 9- Onlara ve birlere onlar ve birler ilavesi: (eldesiz, 51 + 11=) 10- Onlara ve birlere onlar ve birler ilavesi: (eldeli, 15 + 12=) 11- Yüze kadar adetlerle cem meseleleri. Tarh (Çıkarma): 12- Ondan yüze kadar adetlerden onlar çıkarılması. ( 50 – 20=) 13- Onlar ve birlerden onlar çıkarılması. (46 – 10=) 14- Onlardan birler çıkarılması. ( 51 – 7=) 15- Onlardan onlar ve birler çıkarılması. ( 50 – 12=) 16- Onlardan ve birlerden onlar ve birler çıkarılması. ( 54 – 12 =) 17- Hayat bilgisi dersleriyle alakadar tarh meselelerinin halli. 18- Cem ve tarh ameliyelerinin ihtiva eden meselelerin hallettirilmesi. Darb (Çarpma): Kerrat Cetveli (Çarpım Tablosu) 19- İki ile darb. 20- Üç ile darb. 21- Dört ile darb. 22- Beş ile darb. 23- Altıya kadar adetlerle darb meseleleri. 24- Cem, tarh, darb meseleleri. Taksim (Bölme): 25- İki ile taksim. 26- Üç il taksim. 27- Dört ile taksim. 28- Beş ile taksim. 29- Altı ile taksim. 30- Dört ameliyeye (dört işleme) dair meseleler. 31- Kesr Fikri: yarım, dörtte bir, sekizde bir, üçte bir, altıda bir, dokuzda bir, beşte bir gibi kesirlerle zihni meseleler. Üçüncü Sene (Haftada üç ders.) 1- Sayı: birden yüz bine kadar sayılır. 2- Yazı: birden yüz bine kadar rakamlar. 3- Şifahi hesap: bine kadar adetler cem, tarh edilir. Aynı adetler dahilinde kolay darb ve taksim ameliyeleri. 4- Tahriri hesap: iki, üç ve dört sonrası rakamların cem tarh ve kerrat cetvelinin imlası. 5- Kesir Fikri: yüzde elli, yüzde on, yüzde yirmi. 6- Mukayese: arşın, saat, dakika, saniye, Tefsil (Açıklama): 1- Yüze kadar rakamların ta’dad (sayılması) ve terkimi meselelerinin halli. 2- Bine kadar adetlerin teşkili. a- Yalnız yüzden teşkil adetler. b- Yüzlerden ve onlardan teşkil adetler. c- Yüzlerden ve birlerden teşkil adetler. d- Yüzler, onlar ve birlerden teşkil adetler. 3- Ölçüler: (Hulasede ‘özette’ zikredilen ölçüler sene zarfında münasip düştükçe öğretilecektir.) Cem: 4- Yüzlerle birlerin cemi: ( 300 + 4=) 5- Yüzlerle onlar ve birlerin cemi: ( 300 + 24=) 6- Yüzlerle yüzler ve onların cemi: ( 300 + 210=) 7- Yüzlerle yüzler ve birlerin cemi: ( 300 + 304=) 8- Yüzlerle yüzler onlar ve birlerin cemi: ( 300 + 314=) 9- Yüzler ve onlarla onların cemi: ( 530 + 20=) 10- Yüzler hanesini ikmal ederken yüzlerle onların cemi: ( 540 + 60=) 11- Yüzlerle onların onlarla cemi: ( eldeli, 280 + 30=) 12- Yüzler ve onların yüzler ve onlarla cemi: (Eldesiz veya ikmalen, 560 + 210=, 530 + 160=) 13- Yüzler ve onların yüzler ve onlarla cemi: (Eldesiz, 280 + 160=) 14- Yüzler ve onlara birler ilavesi, yüzler ve birlere birler ilavesi, ( 250 + 7=, 308 + 9=) 15- Yüzler onlar ve birlerin birlerle cemi: (247 + 5=) 16- Yüzler ve birlerle onlar ve birler ilavesi: ( 204 + 31=) 17- Yüzler ve onlara onlar ve birler ilavesi: ( Eldesiz, 240 + 14=) 18- Yüzler ve onlara onlar ve birler ilavesi: ( Eldeli, 240 + 75=) 19- Ağırlık ölçüleri. Bu ölçülerle meselelerin hali. 20- Maiyet ve hububat ölçüleri. Meselelerin halli. (Bilhassa köyün alışverişinde kullanılan mukayeseler.) 21- Tahriri cem (eldesiz) 22- Tahriri cem (onlarla veya yüzlerle ikmal edilen suretle.) 23- Tahriri cem (eldeli) 24- Tarh: 25- Yüze kadar adetlerle zihni tarh. (tekrar) 26- Yüzlerden yüzler çıkarmak. ( 700 – 500=) 27- Yüzler ve onlardan yüzler çıkarmak. ( 840 – 200=) 28- Yüzler ve birlerden yüzlerin tarhı. ( 704 – 200=) 29- Yüzler onlar ve birlerden yüzlerin tarhı. ( 845 – 200=) 30- Yüzler ve onlardan zihnen onlar tarhı ( sodan bir almadan) ( 460 – 30=) 31- Yüzlerden zihnen onların tarhı. ( 400 – 60=) 32- Yüzlerden zihnen yüzler ve onların tarhı. (soldan bir alarak) ( 600 – 250=) 33- Yüzler onlar ve birlerden onların tarhı. ( 641 – 40=) 34- Yüzlerden yüzler ve onların tarhı. ( 600 – 250=) 35- Yüzler ve onlardan yüzler ve onların tarhı. ( 650 – 250=) 36- Yüzler ve onlardan birlerin tarhı (tahriren). ( 640 – 7=) 37- Yüzler ve onlardan birlerin tarhı. ( 608 – 5=) Darb: 38- Yüzlerin birlerle darbı. ( 200 * 3=) 39- Onlarla onların darbı. ( 30 * 10=) 40- Onlarla birlerin onla darbı. ( 48 * 10=) 41- Birlerin ve onların darbı. ( 80 * 6=) 42- Birlerin onlar ve birlerle darbı. ( 15 * 3=) Taksim: 43- Yüzlerin birlere taksimi. ( 600 / 3=) 44- Yüzlerle onların taksimi ( 600 / 10=) 45- Yüzler ve onlarla onu taksimi. ( 640 / 10=) 46- Yüzler ve onların birlere taksimi. ( 330 / 3=) 47- Yüzler onlar ve birlerin birlere taksimi. ( 842 / 3=) 48- Bine kadar adetlerin cem, tarh, darb ve taksimi. 49- Köyün alışverişine ait küçük hesap pusulaları, senetler tanzim etmek. Basit bir hesap defteri tutmak. ( Hesap derslerinde meseleler daima köyün işlerine, alışverişlerine dair olmalıdır.) ( Bu sınıf talebesine garb milletleri arasında kullanılan rakamlar (1,2,3,4..) da öğretilmelidir.) Hendese (Geometri) Köy mekteplerinde hendese dersi okutulmaz. Hendeseye ait iptidai (başlangıç) malumatlar hesap dersinde münasip düşürülmek suretiyle verilir. Verilmesi mutlaka lazım olan malumatlar şunlardır: Başlıca çok tesadüf edilen hendese şekilleri: Mika’b (Küp), mütevazı (birbirine paralel olan), elmustatilat (Dikdörtgen) (gaz tenekeleri, sandık ve kutular), küre. Satıhlar (genişlikler): müselles (üçgen), mustatil (dikdörtgen), murebbe (kare) Hatlar ve zaviyeler (çizgiler ve açılar): müstakim (doğru), münkesir (kırık çizgi), münhani (kesit çizgi) hatlar. Zaviyeler. Hendese tatbikatı: Taksimatlı (bölümlü) cetvel ile muntazam (düzgün) çizgiler çizmek ve çizgileri ölçmek. Metre ve arşın ile muhtelif ebatları ve zemini ölçmek. Pergel ile dairenin çapını ölçmek. Eğrinin katrini (?) ve muhitini ölçmek aralarındaki sabit nispeti (ölçüyü) öğrenmek. Murebbe (kare) ve mustatil (dikdörtgen) şeklinde bir mahallin, mesela dershanenin veya mektep bahçesinin messahesi (ölçülmesi). Dershanenin planın yapmak. Mekıyas (uzunluk ölçüsü) hakkında malumat ve mekıyas ile plan tersimi.(resmini çizmek). Bazı basit şekillerin küçültüp, büyültülmesi. Yurt Bilgisi ( Üçüncü sınıfta haftada 2 ders.) 1- Yurt, aile yurdu. Ev, ev halkı. 2- Köy yurdu, köy halkı. 3- Toplu olarak yaşamanın zaruriyeti. Yalnız başına yaşamanın imkansızlığı. Topluluğun faideleri. 4- Köylerde topluluk. köyde iş, alışveriş. 5- Köyde teşkilat: ihtiyar meclisi, muhtar. 6- Köyde inzibat (düzen) ve asayiş: korucu ve jandarma 7- Köyde maarif: mektep ve muallim. 8- Köyün sıhhati: köyün sıhhatini bozan şeyler. Pislik. Gübrelerin evlere ve köyün meydanına yakın yerlere yıkılması. Köyün suyunun iyi muhafaza edilmesi. Sinekler ve sivrisinekler: bunların büyük fenalıkları, köyün pisliğinden hasıl olan hastalıklar. Sivrisineklerden: sıtma, 9- Köy evlerinde sıhhat: evlerde havaya ve ışığa ihtiyaç. Havasızlıktan ve ışıksızlıktan ileri gelen hastalıklar: verem. 10- Köyün temizliği, güzellik için çalışmak en büyük vatan hıdmetlerindendir (hizmet). Köyün temizliği, güzelliği nasıl temin edilir? El birliği ile neler yapılır? ( Köy kanunun başlıca maddeleri.) 11- Köylünün hayvanları: hayvanlar bizim en kıymetli mallarımızdır. Hayvanlardan gördüğümüz faideler. Hayvanlara iyi bakmak, insanca muamele etmek lazımdır. Hayvanlara iyi bakmak aynı zamanda kendi kazancımızı arttırır. 12- Civardaki köylerle münasebet. 13- Köyün civarındaki kaza merkezi, kasaba. (Talebenin mutlaka bir defa kasabaya götürülmesi lazımdır.) kasabadaki halk ve işleri. Kasabanın en mühim binaları. Kasabada belediye ve hükümet teşkilatı. Hükümet dairesi. Kaymakam ve vazifesi. Jandarma kumandanı. Posta ve telgraf idaresi. Kasabanın mektebi. Kasabanın doktoru ve eczanesi. Mahkeme. Köy ile kaza merkezi arasındaki yol. Kasabadan vilayet merkezi, şehre giden yol, yollar. Yolları kim yapar, yollar kimindir? Yolların faidesi. Yolların muhafazası. 14- Vilayet merkezinde belediye, hükümet teşkilatı: vali, mahkemeler, posta ve telgraf. Maarif idaresi ve mektepler. Orta mektep ve lise, muallim mektebi. Köy ile vilayet merkezi arasındaki münasebetler. 15- Köy ve kasabaya en yakın şimendifer istasyonu. Buralardan tren ile nerelere gidilir? Şimendiferlerin faidesi. Köye ve kasabaya en yakın liman: buradan vapurlarla nerelere gidilir? Deniz yolunun faideleri. 16- Köye hariçten gelen eşya ve mallar nerelerden gelir? Köyün istihsal (üretmek) ettiği mallar nerelere gönderilir? Bu alışveriş ne suretle cereyan eder? İstihsal, ticaret ve sanayi hakkında esaslı malumat. 17- Türkiye’nin merkezi Ankara: Ankara’da hükümet teşkilatı: Büyük Millet Meclisi, vekaletler, Ankara hakkında malumat, merkezi hükümet ile köyün münasebetleri. 18- Vergiler ve askerler. 19- Türkiye’nin iki mühim şehri: İstanbul ve İzmir. Bunlar hakkında kısa malumat. ( köyün iktisadi münasebetinde mühim mevkii olan liman, şimendifer merkezi hakkında suret hususiyede malumat verilecektir.) 20- Türklerin vatanları: Türkiye, Türkiye’nin hükümeti; Cumhuriyet, Cumhuriyet idaresinin büyük kıymeti hakkında malumat ve telkinler. Abdülhamit devrinden bugüne kadar gayet mücmel (kısa, öz) tarihi. Bilhassa büyük harbin neticesi ve İstiklal mücadeleleri. 21- Türk milletini büyüklüğü: Dünyadaki Türkler. Türklerin tarihin en eski müstakil millet olduğu hakkında mücmel ve esaslı malumat ve telkinler. 22- Türk vatandaşının vazifeleri: a- Nefsine karşı: Sağlam ve iyi ahlaklı olmak. b- Ailesine karşı: Sadık, yardımcı olmak c- Köyüne karşı: Çalışkan ve hayırlı olmak. d- Vatana karşı: vatan hıdmetlerini seve seve yapan millet ve vatan menfaatini herşeyden üstün tutan, çalışkan ve etrafına faideli bir vatandaş olmak. Hulasa; nefsine, ailesine, köyüne, vatanına hayırlı, iyi bir insan olmak. 23- Türkiye’nin koşuları ve dünyanın başlıca büyük devletleri hakkında gayet muhtasar (kısa,öz) mulamat. 24- Köylerde iktisadi ve ictimai (toplulukla ilgili, sosyal) teşkilat: köy kooperatifleri, köy hilal-i ahmeri ( kızılay), himaye-i etfal (çocuk esirgeme), hilal-i ahmer, teyyare cemiyeti şubeleri, köy sigortaları. 25- Köyde insani ve medeni hayat. 26- Sıhhate ve ahlaka uygun eğlenceler: temiz ve sıhhi zevkler. 27- İnsanın hayatına, Türk milletinin saadetine merz (düşman) haller: bilhassa içkinin zararları. Resim ve El İşleri (Birinci, ikinci ve üçüncü sınıflarda haftada dört ders.) Resim: Birinci Sınıfta: Basit yaprakların resmini yapmak. El resmi yapmak. Balık, kuş ve hayvan resimleri yapmak. Basit eşya (mesela; bardak, testi, orak, kürek, kazma gibi) resimleri yapmak. Yüz resimleri yapmak. İnsan resimleri yapmak. İkinci Sınıfta: Cetvelle ve cetvelsiz çizgiler çizmek. Çizgilerle süsler yapmak. Ev resimleri yapmak. Ziraat aletlerinden basitlerinin resimlerini yapmak. Hayali ve ezber resimler yapmak (hikaye ve vakıa resimleri). Kuru boyalarla boyalı resimler yapmak. Çiçek resimleri yapmak. Bunlardan süsler yapmak. Üçüncü Sınıfta: Daireler çizmek. Cetvelle ve cetvelsiz çizgiler çizmek. Çizgilerle şekiller ve süsler yapmak. Nisbeti ve kaidesi dahilinde Türk Bayrağı resmi yapmak ve boyamak. Eşya, ev, hayvan, insan resimleri yapmak. Modelden resimler yapmak. Basit planlar ve krokiler yapmak. El işleri derslerinde yapılan şeylerin resimlerini çizmek. Çiçek resimleri, çiçek süsleri yapmak. Üçüncü Sınıfta: Testere, keser, çekiç, rende, törpü, teneke makası, karga burnu kullanmak. Bunlarla ağaç ve tahtalardan ufak tefek faideli eşya yapmak; raf, iskemle, masa, dolap gibi. ( Bunların bidayette (başlangıçta) el birliği ile birkaç talebeye birden yaptırılması faideli olur.) Yapılan eşyayı basit bir surette boyamak. Mektebin ufak tamirlerini yapmak. Teneke ve tellerden lüzumlu ve faideli eşyalar yapmak. Telden askılar, küçük sepetler yapmak. Sazlardan ve mısır yapraklarından sepetler örmek. Resim ve el işleri dersleri hakkında mühim noktalar Köy mekteplerinde resim ve el işleri derslerinden maksat şunlardır: A- Çocukların, tabii ve sanayi eşyayı müşahede etmek, bu eşyanın şekillerini, renklerini, hususiyetlerini fark etmek, istidadlarını (kabiliyetlerini) tenmiyesi. (arttırmak); B- Çocuklarda müşahede ettikleri eşyayı çizgi ve renk eanesiyle (yardımıyla) veya kagez (kağıt), kil, tahta gibi maddeleri işlemektasvir ve tecessüm (cisimlendirmek, şekillendirmek) etmek kabiliyetini inkişaf (ortaya çıkarmak) ettirmek; C- Çocukların tasvir ve nehillerine (?) harici bir şekil-i ifade vermeye kadar bir hale getirmek.; D- Çocukların başlatılan işe dikkat ve sebatla (sabırla) neticeye varıncaya kadar devam etmek itiyadını (huy) kazanmalarına çalışmak; E- Çocuklarda güzel şeylerden telziz eylemek (lezzetlendirmek) ve güzel şeyler vücuda getirmek emellerini tenmiye (arttırmak) eylemek. Resim ve el işleri programı bu derslerin azami haddini göstermektedir. Bu programı tatbik etmek için muallimin resim ve el işleri derslerinin usul tedrisi ve terbiyevi kıymeti hakkında kafi malumata ve tedrisata da mumarseye (el yatkınlığına) sahip olması lazımdır. Bu malumat ve mumarseye sahip olmayan muallimler için programı aynen tatbik etmek mecburiyeti vardır. Bu halde yalnız çocukları ufak tefek şekilleri çizecek, resimleri yapacak derecede kurşun kalemi kullanmaya salih; kil, çubuk ve tahtan basit şekiller yapacak derecede el hünerine sahip olmalarını temin etmekle iktifa olunmalıdır (yetinilmelidir). El İşleri: Birinci Sınıfta: Kagezleri (kağıtları) keserek, yırtarak şekiller yapmak. ( yaprak, el, balık, çiçek). Kagez bükmeleri; kayık, tencere, çanta, dolap şekilleri. Mukavvadan küçük şekiller yapmak.) Kullanılacak kagezler her nevden (çeşitten) olabilir. Adi gazete kağıtlarından el işlerine mahsus kagezler kadar her türlü kagez isti’mal (kullanma) edilebilir. El işleri için muayyen (belirli) nevde bir kagez tedarikinde ısrar etmek caiz değildir. Mukavva için de böyledir. Sureti mahsusunda mukavva tedarikine mutlaka lüzum yoktur. Ele geçen paketlerden, mukavva kutularından istifade edilebilir. Çamurdan, kilden şekiller yapmak; mesela tabak, çanak, bardak, meyve ve sebze şekilleri. İkinci Sınıfta: Mukavva işleri. Kil işleri. (Birinci sınıftaki kilden daha yüksek şekiller.) çubuk ve değneklerden keserek ufak tefek eşya ve modeller yapmak. Basit ziraat aletleri, ev eşyası; masa, iskemle, yay ve ok gibi. Tahta parçalarından küçük modeller ve oyuncaklar yapmak; araba, kanı, kayık gibi. Ev işleri ( Kızlar için ikinci ve üçüncü sınıfta resim ve el işleri dersi içinde haftada üç ders.) (Diğer bir derste resim ve umumi el işleri tedrisi olacaktır.) İkinci sınıfta: iğne iplik. Bunların nevleri ve iyileri hakkında faideli malumat. Adi dikişler: tehil (?), düz, iğne ardı dikiş. Herituv tehili (?) • Düğme dikmek. İlik açmak ve kenarını örmek. • Çocuk donu ve gömlek dikmek. • Sökük dikmek , ufak yamalar yapmak. Zincir örmek. • Saçlara itina. ( Bitten sakınmak, bit ve sirkenin iması. Kellikten korunmak.), dişlere itina, el ve yaklara itina. • Ev temizliği: süpürge kullanmak. Islak bezle etraf silmek. Camları silmek. Tahta kurularını imha etmek çareleri. Üçüncü sınıfta: Küçük tamirler. Yırtıkları dikmek. • Çocuk gömleği biçmek ve dikmek. Don ve gömlek biçmek ve dikmek. • Mezura kullanmak, basit ölçü almak. • Çorap tamiri. • Ütü yapmak, ütünün faydaları. • Köylerde kullanılan kumaşların nevleri (çeşitleri), iyi cinsleri hakkında malumat. (Numunelerin koleksiyon yapılarak talebeye gösterilmesi lazımdır.) • Çamaşır yıkamada iyi, ucuz ve kolay yollar ve usuller. • Evlerde sıhhat kaidelerine riayet: evlerin havalandırılması ve bol ışık alması lazımdır. Bunun için yapılacak tedbirler. • Çocuk bakımı: küçük çocuklara nasıl bakmalı? Çocukların temizliği, elbisesi, gıdası hakkında esaslı ve köyde kabil-i tatbik (yapılanlar hakkında) malumat. • Muzur (zararlı) haşereleri hakkında malumat: bit ve pire, sivrisinek, tahta kurusu; bunların imhası çareleri. Bunlardan gelen fena hastalıklar: bilhassa sıtma. • Mikroplar hakkında malumat. Verem ve veremden korunma çareleri. Yemek ve içmekte temizlik. Ehtar (uyarı): bu dersin mutlaka kadın muallimler tarafından verilmesi lazımdır. Kadın muallim bulunmadığı takdirde erkek muallimler programın kendileri tarafından tedrisi edilebilecek kısımlarını ve hase (özellikle) hıfz-ı sıhhaye ait bahisleri, okutacaktır. Din Dersleri ( Üçüncü sınıfta Perşembe günleri bir ders.) Din derslerinin hedefi, çocuklara Cenab-ı Hakka karşı muhabbet hisleri uyandırmak, onlar İslam dinini sevdirmek ve bütün Müslümanların itikatlarındaki vahdetin faidesini bildirmektir. Din derslerinin tedrisinde dikkat edilecek noktalar şunlardır: 1- Din derslerinde fırsat düştükçe mahiyette gösterilmek istenen batıl fikirler, yanlış kanaatler cerh (çürütmek) edilecektir. 2- Çocuklara İslam dini ve İslam büyükleri sevdirilecek, iyi ve güzel hareketlerin İslam dinindeki yüksek kıymeti anlatılacaktır. Fakat hiçbir vech ile (surette) taassup (taraflı) fikri verilmeyecektir. Çocukların mektep haricinde din hakkında aldıkları yanlış fikir ve telkinler münasip surette tashih edilecektir. (düzeltilecektir). 3- Dünyayı hakir görerek yalnız ahirete teveccüh (yönelmek) etmek ve kainatı sefaletle tevekkülü ( Allah’a imanı ) miskinlikle bir tutmak hal ve hareketlerin hakiki yeri olmadığını; dünyada azami refah ve saadet içinde yaşamanın ve Müslümanların zengin, memleketlerinin mamur (bayındır) olmasının dince de matlup ve merkub (iki kelimede beğenilen anlamında) olduğu fikirlerinin çocuklara nakli lazımdır. İslamlar (Müslümanlar) içtimai muavenetlere (yardım) bir esas teşkil eden sadaka ve zekat üzerinde tutularak zekat ve sadakanın, kurban ibadetlerinin hastane, dar-ül aceze (acizler kapısı), himaye-i etfal (çocuk esirgeme) gibi hayırperver müesseselere veyahut memleketin müdafaası maksadıyla teşkil eden cemiyetlere verilmesinin daha hayırlı olduğunu anlatmak lazımdır. Dersin Müfredatı Cuma, cumada niçin toplanılır? Bayramlarda ne yapılır? Cumada toplanan insanların bayramda birbirlerini tebrik etmelerinin müşterik surette inandıkları şeyler; Allah, Peygamber. İman, İslam dini. Bugünkü Türklerin dini: İslam dini, İslam imanı. İmanın desturu (kuralları): “Lailaheillallah, muhammeden resullah” bunun Türkçesi. İslam dinin insanlara öğreten zat: Hazreti Peygamber. Hz. Muhammed’in hayatı ve ahlakı. (Muhteser (öz) bir surette, yalnız tarihi hakikatler söylenecek, çocukları alakadar etmeyen tafsilattan (açıklamalardan) sarf-ı nazar edilecektir. (kaçınılacaktır). Mucizelerden ve harikulade menkıbelerden bahis olunmayacaktır.) İlahi İman: Allah müminlerin kalplerinde yaşayan ulvi bir varlıktır. Allah büyük kudret fatıradır (yaratıcıdır). Allah sevgisi bütün ibadetlerin başı en büyüğüdür. İlahi’yi bize tanıtan Hz. Peygamberdir. Allah zaman ve mekandan münezzehdir. (zaman ve mekan dışındadır, uzaktır). İslam dininin esasları: Kimsenin dinine, itikatına, işine karışmamak: İslam dininde her şahıs kendi itikatından (inancından), işinden mesuldür. Başkalarının imanını karışmaya kimsenin hakkı yoktur. Hayırlı insan olmak: İslam dininde herkes hayır işlemekle mükelleftir. Ahlakın emrettiğini İslam dini de emreder. Ahlakın fena gördüğünü İslamlıkta fena görür. Kendi, nefsine, başkalarına, memleketine ve vatanına hayrı olmayan insanların İslamlık takbih eder (kınar). Çalışmak: İslam dininde sai (çaba, gayret) aslidir. İnsan ancak sai ile insan olur. Tembellik, miskinlik İslam dinince memnudur (yasaktır). İslam dininde tevekkül her türlü tedbirlerden sonra caizdir: Akıllın gösterdiği her çareye başvurmadan tevekkül edenler daima mahrumiyete uğrarlar; böyle tevekkül İslam dinince makbul değildir. İslam dininde şükür aslidir: Hakiki Müslüman çalışır, her türlü tedbire sarılır ve neticede vasıl olduğu muvaffakiyet için şükür eder. Hiçbir şey yapmadan tembel tembel dua ederek her nimeti Allah’tan beklemek islam şiarı (geleneği) değildir. İslamlık hüsn-ü muaşeret (iyi geçinme) demektir: İslamlar (Müslümanlar) hayır işlemekle ve her türlü fenalıklardan çekinmekle mükelleftir. İslamlıkta teavün (yardımlaşma) büyük esaslardan biridir. Zenginler fakirlere, kuvva (kuvvetliler) acizlere daima yardım etmekle mükelleftir. İslamlık taasubi (bağnazlığı) men eder: Körü körüne adetlere bağlanmak, terakkiye (ilerlemeye) düşman olan insanlara müteassıp denir. Taassup hayatın ve medeniyetin en büyük düşmanıdır. İslam dini taassubu men eder. Son